Y tu mamá también’in kalbinde seks vardır, başta basit bir yol filmi gibi durur. Üç karakterin maceralarını izler, çekici bedenlerin ışığında güzel zaman geçirirsiniz. Oysa Cuarón’un niyeti sadece bu değildir. Meksika gibi Y tu mamá también’in her yerinden de hayat fışkırır. Kardeşi Carlos’la birlikte senaryoyu yazan ünlü yönetmen, yaşamının en politik filmini yapar. Ülke ne yöne doğru değişecektir? Cevapları yoktur. Cuarón Kardeşler, tıpkı karakterleri gibi, arayıştadır.

O arayışı 2005’te, 2008’de, 2017’de izlemek güzeldi. Bugün de öyle… Mesela bu yaz, uzun bir yolculuktan sonra eve döndüğümde, Y tu mamá también’i açtım. Orada ne bulacağımı biliyordum. Gael García Bernal’in ifadesiyle1 masumiyetin kayboluşunu izleyecektim, haz ve melankoliyi dengeleyen Cuarón’a bir kez daha hayran olacaktım. Yaşamak, kendimi yollara atmak, ergenliğe dönmek isteyecektim. Başka bir ülkede doğmak, denizleri aşmak isteyecektim. Roberto Bolaño’nun romanları2 ile Y tu mamá también arasında nasıl ortaklıklar olduğunu hatırlayacaktım. Dostluklarını bir manifesto etrafında ördüklerini gururla aktaran Julio ile Tenoch’un dünyasında Bolaño’nun şairlerini bulacaktım.

Bir yandan da hüzünlenecektim. Y tu mamá también’in en az hatırlanan karakterleri arasında bir aile vardır. Üçlü ‘Boca del Cielo’ denilen kumsalı ararken bir balıkçı aileyle karşılaşır. O aile bizimkilere balık pişirir, yardımcı olur. Fakat kadraja birkaç dakikalığına giren ailenin mütevazı yaşamı yakında alt üst olacaktır. Dış ses kötü haberi verir. Ailenin evi ve hayatı büyük oteller tarafından yağmalanacaktır. Geçimini denizden sağlayan baba, hayatına bir otel çalışanı olarak devam etmek zorundadır. O kumsalın ve kasabanın kaderi, artık devasa bir kapitalist zincirin elindedir. Küçük bir sahnedir bu, ilk izleyişte dikkat etmezsiniz. Lakin zamanla Cuarón’un Julio, Tenoch ve Luisa kadar o balıkçı aileyi de önemsediğini görürsünüz. Y tu mamá también, onların da yolculuğudur. Meksika’nın her köşesinden hayat fışkırır ve o hayatı yaşanılabilir hale getiren sade insanlar boğulur. Tüm dünyada olduğu gibi.

Altyazı , ‘21. Yüzyılın En İyi Filmleri’ dosyası için benden liste istediğinde aklıma Y tu mamá también geldi. Alfonso Cuarón, bu asırda pek çok güzel iş yapmıştı. Children of Men, Hollywood’un 2000’lerdeki en derin aksiyon filmlerinden biriydi. Roma, Netflix döneminin en nitelikli eserlerindendi. Ama hiçbiri Y tu mamá también kadar yaşamıyordu. 2000’ler Meksika sinemasının poster yüzlerinden Alejandro González Iñárritu’nun Amores perros’u bile yaşlanmıştı. Oysa Cuarón’un gençlik filmi hâlâ canlıydı. Cuarón’un el kamerasıyla3 takip ettiği Meksika yollarındaki hayat hem fena halde uzak hem de tanıdıktı.

Listemi düşünürken de kendime bunu sordum. Sinema yazarı değilim ama eleştirmenlerce göklere çıkarılan, 21. yüzyıl denilince bir çırpıda sayılan filmlere hâkimim. Mulholland Drive’dan In the Mood for Love’a, Dogville’den Eternal Sunshine of the Spotless Mind’a pek çok fenomeni defalarca izledim; sinemalarda, müzelerde, evde, ablamların yanında, eşimle beraber... Hangilerinin bende yaşamaya devam ettiğini biliyorum. Tercihlerimi buna göre yaptım.

Yi Yi’yi ilk seyrettiğimde büyük bir 19. yüzyıl romanının içinde olduğumu hissetmiştim. Edward Yang’ın vefatından önce çektiği son film, bir Tayvanlı ailenin farklı üç kuşağını anlatır. Üç saat içinde kızlarına, babalarına, oğullarına gideriz. Yang’ın bazen odanın içinden, bazen pencerenin dışından yaşamlara bakan dili, neşenin ve hüznün ortasında her ailede rastlanan soruları sorar. Geçmişi yeniden yaşayabilir miyiz? Ailemizi, babamızı veya eşimizi gerçekten tanıyabilir miyiz? Kendimizi ne kadar tanıyoruz? Ensemizin nasıl göründüğünü bilmeden yaşamak ne demek? Kuşaklar arasında cidden büyük ayrımlar var mı?

Olivier Assayas’ın L’Heure d’été’si de Yi Yi gibi, bir aile filmi. Başka bir ülkenin, başka bir sınıfın, başka bir ailenin öyküsü. Fakat Yang gibi Assayas da, bütün o ölçüp biçmelerin ortasında, kendisini özgür bırakıyor. 1968 kuşağının üyelerinden, Guy Debord hayranı Assayas’ın o özgürlüğünde her zaman büyüleyici bir taraf vardır. Y tu mamá también’i ne zaman izlesem gençleşiyorum. Yi Yi’yi ne zaman izlesem hayata dair meraklarım artıyor. L’Heure d’été’yi ne zaman izlesem, itiraf ediyorum, hüngür hüngür ağlıyorum.

Edward Yang, 1980’lerde ABD’den ülkesi Tayvan’a dönen ve yeni bir sinema dili inşa eden yönetmenlerden biri. Beyzbolu, evden uzaklaşmayı, parayı, değişen kadın-erkek ilişkilerini filmlerinde konu ederek 1990’lar sonu, 2000’ler başında Uzak Doğu sinemasının fenomenlerden birine dönüştü, tıpkı Wong Kar-wai gibi. Böyle bir liste In the Mood for Love olmadan yapılabilir mi? Şüphesiz yapılır ama benim için eksik kalır. Perdede Tony Leung ve Maggie Cheung’den daha iyi bir kimya, daha gizemli bir çift gördünüz mü? Öyle ki ikilinin 1960’lar Hong Kong’unda kaldığını düşünmüyorum, hâlâ bir yerlerde noodle yiyorlar, çizgi roman tasarlıyorlar ve öpüşsek mi öpüşmesek mi diye düşünüyorlar.

Bong Joon-ho’ya ne demeli? Edward Yang, Werner Herzog’un Aguirre’sini izleyerek sinemacı olmaya karar verdiğini söyler. Bong Joon-ho’da ise Blue Velvet’in izleri vardır. 1980’lerin sonunda sosyoloji okurken David Lynch’in meşhur filmini izler ve orada aradığı yönü bulur. Blue Velvet, kesik bir kulaktan yola çıkar. Kusursuz görünen bir ABD banliyösünün altında fokurdayan şeyler vardır. Aynı yaklaşımla hayata bakan Bong Joon-ho’nun dedektiflik öyküsü Memories of Murder, Parasite kadar ünlü, The Host kadar gürültülü değildir. Fakat David Fincher’ın Zodiac’ı gibi Bong Joon-ho’nun Memories of Murder’ı da bir seri katili bahane ederek başka şeyler gösterir. Katilin kim olduğu büyük bir sorudur ama film sadece bununla ilgilenmez; trajediden korkuya, dramdan komediye gidip gelir.

Lynch banliyödeki kesik kulağı, motellerdeki aşkı, otobandaki gizemi çektikten sonra Mulholland Drive ile sinemasının doruğuna çıkar. Hollywood’un ışıltılı dünyasıyla açılan ve Naomi Watts’ın bakışlarıyla donatılan bir rüyanın kâbusa döneceği bellidir. Ama hikâyenin neresi rüyadır, neresi kâbustur, bunu kestiremeyiz. Lynch asla yardım etmez. Tıpkı Lars von Trier gibi. Danimarkalı yönetmenin, çok sevdiği ABD’li ustası gibi, sanatı bildik yollarla yapma kaygısı yoktur. Dogma 95 ile yeni bir sinemanın, sallanan bir kameranın peşine gider. Dogville ile sinema, edebiyat ve tiyatro arasındaki sınırları bulanıklaştırır; Steinbeck romanlarının dilini modern tiyatroyla ve film klişeleriyle buluşturur. Nicole Kidman’ın Grace’i, en az Naomi Watts’ın Betty ve Diane’i kadar derindir. Hem Kidman hem de Watts bizi önce herkesin birbirine yardım ettiği merhametli bir dünyaya inandırır. Sonra o dünyayı paramparça ederler.

Lars von Trier’in 21. yüzyıl kamerası, daha çok kadınların üzerindedir. 2009’da Charlotte Gainsbourg ile Willem Dafoe’yu alır, çocuklarını kaybeden bir çiftin hikâyesinden bu çağın en rahatsız edici eserlerinden birini çıkarır. Danimarkalı yönetmenin 1980’lerin ortasından itibaren, kendini mutlu ve özgür hisseden Avrupa’ya dönerek “Savaşa, demokrasiye, bilime, psikanalize, hümanizme dair anlattıklarınız masal. Krallığınızın altında çürüyen bir şeyler var” dediği pek çok filmi vardır. Antichrist bunun son halkalarından biri. Von Trier, büyük bir deha, gerçek bir şarlatandır ve Antichrist, tüm saçmalıklarıyla, insanın sinemada gözlerini kapatmasına sebep olan şiddetiyle, bambaşka bir olaydır.4

Masal demişken, hayır bizden diye kıyak çekmedim, Bir Zamanlar Anadolu’da gerçek bir klasik. Tanju Baran’ın Altyazı’da yazdığı gibi: “Bir avuç erkeğin, araba farları rehberliğinde, gecenin içine doğru yaptığı yolculuk, bir noktada zamandan ve mekândan azadeleşiyor, tüm sertliğine rağmen sıcak, komik ve garip bir hâl alıyor. Bir katil, bir savcı, bir doktor, muhtar, polis, şoför hiç fark etmeksizin, herkes bu masalın hem Kurt’u hem Avcı’sı, hem Şehrâzâd’ı hem Şehriyâr’ı. Bütün masallar gibi Bir Zamanlar Anadolu’da da adına sinema denen icat yaşadıkça, nesilden nesile anlatılmaya ve insanları büyülemeye devam edecek.” Çocukken İç Anadolu bozkırında arabanın arka koltuğunda gitmekten nefret ederdim, Nuri Bilge Ceylan’ın yolculuğunda ise yıllardır hissetmediğim, hatta hissettiğimi bilmediğim bazı şeyleri keşfettim.

Listeyi yaparken bu asrın farklı sinema akımlarını da düşündüm. Festivallerde, özel gösterimlerde en çok peşinde koştuğum filmler nelerdi? 12:08 East of Bucharest5 ile kalbimi kazanan, Cristian Mungiu gibi Altın Palmiyeli yönetmenler çıkaran, şimdi Radu Jude ile hikâyeler anlatmaya ya da anlatmamaya devam eden Romanya’dan bir film buraya konamaz mıydı? Yolu Romanya’ya düşen bir Alman filmini, Toni Erdmann’ı seçtim. Sandra Hüller’in6 muazzam Ines’inin babasıyla hikâyesi hâlâ kalbimde. Pandemi öncesine dair son anılarımdan biri 29 Şubat 2020’de Beyoğlu Sineması’nda gittiğim bir film etkinliği. Toni Erdmann ile Manchester by the Sea’yi arka arkaya izlemiş ve tek başıma Beyoğlu’nda yürümüştüm. Kendimi meşhur Yusuf Atılgan alıntısında hissettiğim bir gündü. Evet, bu klişe olmadan sinema sevgimi anlatamam.

Hatıralar, sanatın bir parçası. Düşündükçe aklıma başka filmler geliyor. Boyhood’un basitliğine kıymet veriyorum. Russian Ark, hayatımda yaptığım en etkileyici müze yolculuğu. The Return’ün fotoğraflarına bakarken donakalıyorum. The Tree Of Life, anladığım ve anlamadığım yönleriyle beni büyülüyor. A Serious Man’de Coenlerin tuhaf şekilde en büyük eserini verdiğini düşünüyorum. Eternal Sunshine of the Spotless Mind’ı lisede Facebook açtığım zamanlar bir kartvizit gibi taşıdığımı ve beğenilerimin en tepesine yazdığımı hatırlıyorum. Jon Brion’ın müziği eşliğinde Joel’in çocukluğuna döndüğü o yağmurlu sahneyi tekrar tekrar izlemek, ben de Clementine’ı hafızama kazımak istiyorum. Petzold’dan Hamaguchi’ye pek çok yönetmene haksızlık ettiğimi düşünüyorum.

Filmlere dair yargılarımızı etkileyen çok şey var. O gün ne yedik? Kimlerleydik? Veya yalnız mıydık? Sanat eseriyle asla yüzde yüz objektif bir ilişki kuramayız. Her zaman yanımızda bir bavul vardır. Listemin bir numarası olan There Will Be Blood’ı da o bavul olmadan düşünemem. Paul Thomas Anderson’ın şaheserini 2007 sonlarında, Soğanlık’taki lisemin kantininde geometri hocamla yaptığım bir sohbetten bağımsız ele alamam. There Will Be Blood mı No Country for Old Men mi? Veysel Hoca ile Oscar sezonunun temel sorusuna cevap arıyorduk.

Hem Coenler hem de PTA aynı anda ABD’nin ruhuna bakmışlardı. Coenlerin rehberi Cormac McCarthy’nin kalemiydi. PTA ise sosyalist Upton Sinclair’in bir romanından etkilenmiş, kapitalizmle kilisenin düşman kardeşliğini petrol üzerinden anlatmıştı. Anton Chigurh’un bakışlarında ve eylemlerinde insanın içini donduran bir taraf vardı. Daniel Plainview’un yangını daha basit bir açgözlülükten yola çıkmıştı. No Country for Old Men’de tekinsiz bir şeyler vardı, There Will Be Blood’da ise tanıdık…

O günlerde kantinde 21. yüzyılın en hakiki Hollywood tartışmasını yaptığımızı bilmiyordum. Hoş, sinemadan daha mühim dertlerimiz vardı. 2007 tuhaf bir yıldı. Cumhurbaşkanlığı seçimleri, 367 tartışması, Cumhuriyet mitingleri derken her gün yeni bir krize uyanıyorduk. O krizin hiç bitmeyeceğini, bütün lise, üniversite ve iş hayatımın AKP ile geçeceğini, “İlginç zamanlarda yaşayasın” sözünden tiksineceğimi henüz bilmiyordum. iPhone çıkmıştı fakat henüz akıllı telefonların her şeyle kurduğumuz ilişkiyi değiştireceğini kimse tahmin etmiyordu. Dünya büyük bir ekonomik krize, ABD ise Obama devrine doğru gidiyordu.

Fırtınaların ortasında Paul Thomas Anderson’ın filmi tutmuştu, zamanla daha da büyüdü. There Will Be Blood’ın uzun açılış sahnesi, dünyamızı biçimlendiren gürültüyü ve sessizliği beraber veriyordu. ABD’den petrol fışkırıyordu. O petrole ulaşan yalnız kovboylar yolları, trenleri, kiliseleri, okulları, hayatları yönetecekti. Paranın ve dinin hüküm sürdüğü topraklarda sadece Daniel Plainview’lar değil, Eli Sunday’ler de gücü arzulayacaktı. Amerika Birleşik Devletleri, fırsatlar ülkesiydi. Daniel ve Eli ilk bakışta birbirlerinden farklı görünüyorlardı. Oysa amaçları ortaktı. Büyümek, daha fazla büyümek, daha da fazla büyümek, karşılarına çıkan herkesi ve her şeyi sömürmek. Bunu kimileri vaazla yapıyordu, kimileri parayla… 20. yüzyılın başından bir öykü, 21. yüzyılın da sırlarını barındırıyordu. Kan dökülmeye devam ediyor. Hepimiz aynı filmin içindeyiz.

Merak edenler için listem şöyle:

1. Kan Dökülecek (There Will Be Blood, 2007)

2. Bir, İki (Yi Yi, 2000)

3. Mulholland Çıkmazı (Mulholland Dr., 2001)

4. Ananı Da! (Y tu mamá también, 2001)

5. Aşk Zamanı (Fa yeung nin wah, 2000)

6. Cinayet Günlüğü (Salinui chueok, 2003)

7. Deccal (Antichrist, 2009)

8. Toni Erdmann (2016)

9. Bir Zamanlar Anadolu’da (2011)

10. Yaz Saati (L’Heure d’été, 2008)

Altyazı’nın dosyasını okumak için buraya tıklayın: https://altyazi.net/listeler/altyazi-secti-21-yuzyilin-en-iyi-filmleri/

13 Temmuz 2025 güzel bir gündü. Sabah büyük ablamın doğum günü için Tuzla sahile gittik, Medcezir’in çekildiği yerleri andık, dizideki Serez Villası’nın kaç milyona satıldığını kontrol ettik, hayat boyu o paraya sahip olamayacağımızı hatırlarken pastamızı yedik ve eve döndük. Günün devamı için de planım belliydi. Socrates Dergi’nin yeni sayısı için kaleme aldığım Victor Wembanyama yazısını bitirmek ve 2025 Fransa Bisiklet Turu’nun 9. etabını izlemek.

Etap konusunda beklentim yüksek değildi. Hatta Eurosport Türkiye’nin yayın yönetmeni sevgili Enes Kanbur’a “Ben pazartesi geleyim, pazar zaten sprint olur” demiştim. Etap arkada açık kalacak, ben de Wemby yazısını kuracaktım. Şubat ayında Paris’te Spurs-Pacers maçlarını seyretmiş, gazetecilerle ve eski basketbolcularla konuşup notlar almıştım. Wemby’nin izlerini takip ederken bir yandan da Attila İlhan’ın Paris yazılarına, şiirlerine kafayı takmıştım. Fakat nereden başlamalıydım? Daha kişisel bir yerden mi yürümeliydim? Sadece parkede mi kalmalıydım?

Yazmaya başladığım günden beri kafamı karıştıran seçimler bunlar. Metne kendimi koymalı mıyım -ki severim- yoksa bir adım geri çekilip olayın, maçın, yarışın akmasını mı sağlamalıyım? Bir sanat eserine atıfta bulunmalı mıyım? Her yazının başına otururken bu soruları sorar, dengeyi belirlerim. Aklımda bir ton oturturum. Sonra o yazıya uygun bulduğum bir albümü açarım ve bütün o matematik dağılır. Şarkılar kalemime hükmeder ve aniden yazı başka bir yere gider. Orası neresidir? Bilmiyorum. Kararı veren ben değilimdir; akışın, değişmelerin ta kendisidir.

Bugün de öyle olmalıydı. Wemby metninin nereye gideceğini bilmiyordum ama nereye gitmeyeceğinin farkındaydım. Edebiyattan yardım almayacaktım. Ernest Hemingway’in Paris hatıralarına atıfta bulunmayacaktım. Hem yazıldığı tarih itibariyle basketbolla bir ilgisi yoktu hem de Paris’te geçen her spor yazısında aynı metnin anılması büyük bir klişeye dönüşmüştü. Bir yandan da kafamı kurcalayan başka bir soru vardı. Hemingway’in metni gerçekten ne anlatıyordu? Geçenlerde bir canlı yayında Orkun Çolakoğlu’na dönerek andığım o meşhur giriş alıntısı1 dışında Hemingway neyi söylüyordu? Onun resmettiği 1920’ler Paris’i edebiyatçılarıyla, kitapçılarıyla, tablolarıyla, gece hayatıyla, devasa sofralarıyla etkileyiciydi. Fakat Hemingway neyin peşindeydi?

2025 Fransa Bisiklet Turu 9. etabı, güzel bir fırsat sunuyordu. Zaten sprinti bekleyecektik, beş saat boyunca yarışta yapılacak hiçbir hamlenin anlamı olmayacaktı, muhtemelen izler izlemez unutacaktık. Dolayısıyla birkaç gündür yeniden göz gezdirdiğim Hemingway kitabı, dilimize Paris Bir Şenliktir diye çevrilen hatıralar bana eşlik edebilirdi. Kitapta bisikletin geçmesi de bağlantıyı kuvvetlendiriyordu. Yirmili yaşlarındaki Hem’in maceralarının en önemli kısmına gelmiştim, Scott F. Fitzgerald ile dostluğuna... O sırada Mathieu van der Poel ile takım arkadaşı Jonas Rickaert finişe 170 kilometre kala atağa kalktı. Hoş, işlerin yine de senaryoya uygun ilerleyeceğini düşünüyordum. Mathieu en sevdiğim bisikletçiydi, kafasına koyduğu her şeyi yapabilirdi. Hepsi tamam ama böyle düz bir günde, sprint trenlerini yenebilir miydi?

Fransa Bisiklet Turu yorumculuğunu bıraktığım günden beri, yaklaşık on senedir, her Temmuz ayında çocukluğumu yeniden yaşıyorum. Bunun çok temel bir sebebi var. Mayıs ayındaki Roland Garros ve İtalya Bisiklet Turu ile eğitim ve öğretim yılının son perdesine yaklaşır, haziranla birlikte öğrencilik yaşamını kapatırsınız. Sporsever bir talebenin takvimi bellidir. NBA Finali ile son sınavları geride bırakır, Wimbledon ve Fransa Bisiklet Turu ile yaz mevsimini açarsınız. Bütün o sınavlar, arkadaşlar, öğretmenler, endişeler geride kalmış; evde sabahtan akşama kadar istediğinizi yapacağınız uzun yaz günleri başlamıştır.

Eurosport’un eski logosunu ne zaman görsem aklıma uykunun gelmesinin de hâlâ o günlerin eseri olduğunu düşünürüm. Zira Fransa Bisiklet Turu bir aksiyon filmi değildir. Çoğu zaman kalın bir roman, okunması gereken bir klasik tadı verir. Olaylara ve karakterlere bakmak, ne olacağını öğrenmek için masanın başına oturursunuz. En başta bütün o uzun tasvirler, manzara betimlemeleri, havanın derecesinden romanın geçtiği kasabanın çatılarındaki renklere uzanan detaylar ilginizi çekmez. Bazen uykunuzu getirir. Zamanla, Fransa Bisiklet Turu’nun içine girdikçe esas meselenin o tasvirlerde yattığını fark edersiniz. Hızlıca çevirdiğiniz sayfalardan pişman olursunuz. Geriye dönersiniz. 

Mathieu van der Poel ile takım arkadaşı kaçtı ve bir anda 9. etabı bu yılın en unutulmaz bölümlerinden biri yaptı. Takım arkadaşı dediğim, onun bir adı var, Jonas Rickaert. Nasıl yaptılar bunu? Farkı önce 5 dakika civarlarına çıkardılar. Peloton panik değildi. Lidl-Trek başta olmak üzere sprint trenleri çalışmaya başlamıştı. Mathieu ile Jonas da zor bir hayalin peşinde pedal çevirdiklerinin farkındaydı. Bu sene Le Tour’da sadece bir etap kaçış grubuna gitmişti, o gün kaçışın parçası olan Mathieu bunu en yakından görmüştü.2

Ezelden beri ben de herkes gibi büyük dağları ve klasikleri andıran tepecikleri heyecanla beklerim. Fakat zaman içinde sprint etaplarını da sevmeyi öğrendim. Mark Cavendish, Marcel Kittel gibi yıldız sprinterlerle röportaj yapmak, onları Tour of Turkey’de yakından izlemek bu sevgimde etkili oldu mu? Muhtemelen. Zamanla sprint günlerinde kaçışa giren, kazanma ihtimali az olsa bile varını yoğunu ortaya koyan, takım mayosunu, sponsorlarını göstermek, gelecek sene yeni bir kontrat kapabilmek için öne çıkan ünsüz bisikletçilere de saygım arttı. O teşebbüslerdeki maceracılık, şövalyelik ilgimi çekti.

Bugünlerde takımlar artık kaçış gruplarına daha az giriyor. Dağlarda veya klasik etaplarda Tadej Pogacar’ın kendilerine acımayacağını biliyorlar, Pogacar’ı durdurmak isteyen rakipler de o günlerde zaten en ufak bir senaryo dışılığa şans tanımıyor. Organizatörler de klasik düz etapların parkurdaki yerini daralttı. Böyle olunca ne oluyor? Azalan sprint etaplarını o alanın uzmanları bırakmıyor, diğer günlerde de Pogacar ve rakipleri her şeyi kontrol ediyor, kamikaze ataklar da azalıyor. Öyle ki Caner Eler ile anlattığımız 8. etapta 100 kilometre kadar kimse kaçışa girmedi, sonra Team TotalEnergies’den iki Fransız, sportif direktörlerinin “Bu yarışı onurlandırın” çağrıları eşliğinde öne çıktı. Biz edebiyatçılardan tarihçilere sohbet ederken yarışa dair konuşacak tek şeyi onlar verdiler. 

Mathieu van der Poel’un reklama ihtiyacı yok. Tadej Pogacar’ın hemen arkasında, dünyanın en ünlü ikinci bisikletçisi. Efsane dedesini ve ünlü babasını geride bırakan, tarihin en ünlü klasikçileri arasında adı anılan bir yıldız. Takımının da durumu gayet sağlam. Yine de kimsenin kaçışa girmediği bugünlerde Mathieu ile Jonas’ın omuz omuza saatlerce, 170 kilometre kadar gitmesinin romantik bir tarafı var. Onları izlerken aklım “Hayır, başaramayacaklar” diyordu. Kalbim ise “Yapabilirler” diyordu. Aşkın mantığı yenmesini istiyordum.

İtiraf ediyorum, etap arkada dönerken kitaba dalmak istiyordum. Hemingway’in Paris hatıralarının en can alıcı kısmına, ABD’li yazarın gazeteciliği bıraktığı, romancı olmaya karar verdiği yıllara gelmiştim. Paris’i beş parasız yaşadığı, at yarışlarından üç beş kuruş kazandığı, hipodromda bir arkadaşından “Bisiklet yarışları daha güzel, onlara gel” cümlesini duyduğu zamanlar… Paris Bir Şenliktir, popüler kültürde sık sık referans verilen ve karikatürize edilen bir dönemin tanıklığı. Ezra Pound ile karşılaşması, James Joyce ile sohbet etmesi, Gertrude Stein’a konuk olması, Shakespeare and Company’den bedavaya ödünç kitap alması güzel bölümler ama daha da etkileyici olan, yazarlığı anlamaya çalıştığı yerler. Nasıl romancı olunur? Başkaları nasıl yazıyor? Basitçe bir metin kaleme alan herkesin Hemingway’le özdeşleşeceği satırlar bunlar. Sürekli okuyor. Hem Fitzgerald gibi çağdaşlarına bakıyor hem de Dostoyevski gibi Rusları inceliyor. Hatta bir yerde hayranlıkla arkadaşına şunu soruyor: Karamazov Kardeşler’de çalakalem yazılmış onlarca cümle var, peki roman nasıl böylesine etkileyici?

O arayış, Hemingway’in Paris’ini unutulmaz yapıyor. Evet, ilk kez Fransa’ya ayak bastığımda ben de her klişe genç gibi Paris Bir Şenliktir’in izlerini takip edip soluğu Shakespeare and Company’de aldım. Diğer turistlerle birlikte ünlü kitapçıya gitmek, herkesle omuz omuza fotoğraf çektirmek, bez çanta almak Hemingway’in satırlarına nüfuz etmemizi sağlıyor mu? Yoksa nerede olursak olalım, ister Paris ister İstanbul, esas mesele tutkulu olduğumuz herhangi bir alanı en ufak detayına kadar kafayı takmak mı? Bu bir saha olabilir, bir kafe, bir kitapçı, bazen bir mimarlık ofisi, bazen bir kaçış grubu… Asıl olay Hemingway gibi tutkuyla bağlanmak, bir sayfaya veya işe saatlerce bakmak, başkalarını ayrıntıyla incelemek ve “Ben de yapabilir miyim?” diye düşünmek değil mi?

Mathieu ile Jonas pedal çevirmeye devam ederken Hemingway ile Fitzgerald Lyon’a gitmeye karar veriyorlar, aynı trene binemiyorlar, Hemingway sinirleniyor, “Ne işim var Lyon’da? Boğa güreşlerini izlemek için biriktirdiğim parayı neden bu adamla harcıyorum?” diye düşünüyor, sonra Fitzgerald hasta oluyor, öleceğini düşünüyor. Hemingway biraz daha sinirleniyor çünkü yeni tanıştığı meslektaşının tuhaflıklarını fark ediyor. “Keşke Paris’te bir kahvede romanımı yazsaydım” diyor. O bölüm, gerçekten de kitabın en güzel kısımlarından biri. Henüz roman yazmamış olan Hem’in Muhteşem Gatsby’nin çıktığı günlerde Fitzgerald ile takılması, Lyon yolculuğundaki uzun tasvirler, yaptıkları kavgalar, Paris hasreti…

Daha da müthiş bir deneyim söyleyeyim mi? O satırları Mathieu ve Jonas eşliğinde okumak. Peloton farkı iki dakikanın altına indirdiğinde 15 kilometre vardı. Alpecin–Deceuninck bisikletçileri küçük bir Fransız takımı gibi savaşıyordu. Bu etap son şanslarıymış, gelecek yıl sponsor bulmak ve kontrat almak için bu zafere ihtiyaçları varmış gibi. Yarış bir anda küçük çaplı bir Hollywood aksiyon filmine dönüşmüştü. Artık Mathieu ile Jonas’ı sadece sprint trenleri kovalamıyordu, çapraz rüzgârlarla Tadej Pogacar’a karşı üstünlük kurmak isteyen Visma-Lease a Bike gibi ekipler de devredeydi. Son 30 kilometrenin büyük bölümünü acılar içinde geçiren Jonas, bir noktada kaçışı bırakmak istiyordu. Galibiyet kişisel olarak kafasında değildi. Fakat takım arkadaşı Mathieu’nün o rüyayı gördüğünü biliyordu. Bu sene Le Tour’da 2. etabı kazanan Mathieu, sarı mayoyu dört gün giymişti ve bir etap daha alıp Fransa Bisiklet Turu destanına yeni bir sayfa eklemek istiyordu. Son 6 kilometreye kadar Jonas onunla birlikte ter döktü, sonra iş Mathieu’nün bacaklarına kaldı. O da son 800 metreye kadar dayandı fakat başaramadı. Büyük grup onu da yuttu. 

Yarış sonunda herkes Mathieu ile Jonas’ı tebrik ediyordu. Etabı Tim Merlier kazanmıştı lakin herkesin aklında Mathieu ile Jonas’ın kaçışı vardı. Romanın “Tasvirler geçse de olaylara gelsek” diye okunan satırları bir anda merak unsuru doğurmuş, pazar günü televizyon başına geçip dağ etabı olmadığını görünce hayal kırıklığına uğrayan seyirciler de yıllarca hatırlayacakları bir maceranın tanığı olmuştu. Tıpkı benim gibi pek çok insanın ekrana bakarak gülümsediklerine eminim. Mathieu van der Poel ile Jonas Rickaert’ın ise gülümseyecek halleri yoktu. İkisi de yorgunluktan perişandı. Mathieu bütün o hayal kırıklığının ortasında ortasında “Jonas’ın hayali podyuma çıkmaktı. ‘En agresif bisikletçi’ ödülünü aldı mı? Onun podyuma çıkmasını istiyorum” diyordu. Jonas ise “Podyum fikrini şaka diye atmıştım. Mathieu ciddiye aldı” diyor, arkasından ekliyordu: “Etap boyunca yavaş yavaş ölüyordum.”

Le Tour sonrası Wimbledon’ı açtım, Alcaraz-Sinner finalini fona alarak Wemby yazıma döndüm. Derken içimdeki ses beni Fransa Bisiklet Turu’na geri getirdi. Basketbol bekleyebilirdi. Temmuz ayına gelmiştik. Hemingway ile Fitzgerald Paris’e geri dönecek, kendilerini bekleyen ihtişamlı ve trajik yaşama kapılacaktı. Ve onlar gittikçe ölüme yaklaşırken Mathieu ile Jonas pedal çevirmeye devam edecekti. Bu podyum, kariyerinde pek de öyle kişisel zaferler olmayan Jonas için hiç unutulmayan bir anı olacaktı. Bu etap, kariyerinde yüzlerce zafer olan Mathieu için hiç unutulmayan bir anı olacaktı. En çok da onlar yavaş yavaş ölürken biz hayat bulacaktık, Temmuz ayının ortasında, Fransa Bisiklet Turu ile Wimbledon’ın arasında, uzun bir romanın önemsiz satırlarında…

Mathieu ile Jonas, teşekkür ederim. Hemingway sizi yazmak isterdi. Şansınıza küsün, bana kaldınız.

Evet, her şey o yaz değişti. 2010’da Fransa’ya ayak bastım. Ama o tarihten önce Fransa benim için ailede başlamıştı. Belki de büyüğüm bu yüzden soruyordu. Lille’de akrabalarım olduğunu duymuştu. Oysa hayır, Pendik’te doğmuş, Kartal’da büyümüştüm. Orhan Pamuk’un Nişantaşı apartmanlarını, Yakup Kadri’nin Cihangir konaklarını, Sevgi Soysal’ın Ankara apartmanlarını, Yaşar Kemal’in Çukurova tarlalarını okurken -hep değil, ama bazen- yaşadığımız mahallelere bakmış; “Buraların hikâyesi anlatılamaz mı?” diye düşünmüştüm. Yok mudur Pendik’in, Kartal’ın, Maltepe’nin öyküsü? Bir roman, bir film olmaz mı?

Biliyorum, yapanlar var. Daha fazla olamaz mı? Mesela Edouard Louis romanlarını ele alalım. 1992’de Lille yakınlarındaki Amiens’de doğan Fransız edebiyatçı, kuşağımın seslerinden biri. Annie Ernaux’dan ilham alan yetenekli bir yazar. Louis, Değişmek1 romanında “kaçmak” fikri üzerine düşünür yine. Bir eşcinsel olarak Kuzey Fransa’daki homofobik ortamdan, yoksulluktan, ırkçılıktan kaçmaya çalışır. Sonunda “olduğu gibi davranabileceği” büyük şehirlere gitmek ister. Fakat beklerken, ailesinin ve çevresinin Kuzey Fransa’daki bütün yoksulluğu nasıl göçmenlere yıktıklarını anlatır. Fabrikalar, güvencesiz yaşam, içki bağımlılığı, kısacası kapitalizm bu insanları ezmiştir. Fakat suçluyu hep başka yoksullara, göçmenlere atarlar. Her Edouard Louis romanını okurken onun ailesinin kızdığı insanlar arasında akrabalarımın olduğunu hayal ederim.

Babamın anlatmayı sevdiği bir öyküdür. 1970’lerin başında amcamların izinden Fransa’ya gider, birkaç sene yaşayıp Kurtuluş’a döner. Zira genç bir göçmen olarak Fransa’da garajlarda çalışmak, hamallık yapmak zordur. Konya’dan 10 yaşında İstanbul’a gelen, İstanbul’un göbeğinde Rum ve Ermeni ailelerin çocuklarıyla top oynayarak şehri öğrenen babam, bütün aile gibi hızlıca Kurtuluş’a alışır. Beyoğlu’na yakın olması, müziğe ilgi duyması, futbol oynaması onu İstanbullu yapmıştır. O hayattan sonra Lille’in kasvetli dünyasında yaşam mücadelesi vermek ona göre değildir. Kısa sürede döner. Bu öyküleri duyarak büyürken Fransa benim için ikinci bir ev oldu. Yazları Fransa’dan Türkiye’ye gelen akrabalarımla zaman geçirmek, aralarında konuştukları dili anlamaya çalışmak, büyük kuzenlerimin walkman ile taşıdığı müzik arşivine bakmak, gittikleri konserlere dair anılarını dinlemek heyecan2 vericiydi.

İngiliz edebiyatının en büyük Fransa âşıklarından biri olan Julian Barnes, Bir Çift Söz kitabının bir yerinde Fransa Bisiklet Turu’nun etkisi, tartışmaları üzerine yazar. Milenyumun başında yarışı ziyaret eder, Lance Armstrong ile Marco Pantani’nin merkezde olduğu, Mont Ventoux etabını konu alan bir seyahanatname karalar. Fakat o yazıya gelmeden evvel, gerçek bir Frankofon olan Barnes’tan şu itirafı dinleriz: “İkinci bir ülkeyi tanımak demek ondan istediğiniz şeyi seçmek; normal, İngiliz kentli yaşamına karşı-savlar bulmak; kendi ülkeniz için hissettiğiniz sorumluluk duygusundan sıyrılmak; kendi kamusal temsilcilerinizin uyandırdığı hınç dolu duygulardan kurtulmak anlamına gelir.”

Ben de öyle yaptım. Kafam Türkiye’yle allak bullak olmuştu, liseden itibaren politika beynimin her yerindeydi. Fransa’yı biraz rahatlamak için kullandım. Üniversitenin ilk yazında çıktığım Avrupa yolculuğunda hedefim yine Fransa Bisiklet Turu’ydu. Paul Auster’ın Cebi Delik kitabını kafamda romantize etmiş; Avrupa’yı az parayla gezebilmenin, Ekşi Sözlük’te rastladığım Interrail anılarının benzerlerini yaşayabilmenin hayallerini kurmuştum.

İlginçtir, tam da Amsterdam-Rotterdam sonrası Lille’e varmıştık. Rotterdam’da 2010 Fransa Bisiklet Turu’nun açılışını seyretmiş, sağanak yağışın altında Lance Armstrong’u görmüştüm. 2025 Fransa Bisiklet Turu’nun açılış kenti olan Lille, 2010’da da ilk haftanın ev sahiplerinden biriydi. Yarış, Hollanda’dan Kuzey Fransa’ya geçerken Arenberg’deki üçüncü etabı televizyonda izledim. Kuzenlerimden biri, o dönemde çalıştığı ünlü bir Avustralya barında arkadaşlarımla bana güzel bir masa ayarlamıştı. Güneşli bir Lille gününde dünyanın en iyi bisikletçileri bardaki büyük ekrandan bana bakıyordu.3

Hayat bana güldü, spor medyasına girdim. O bardaki masadan üç sene sonra, Lance doping gerekçesiyle ömür boyu men cezası aldıktan hemen sonra Eurosport’un Fransa Bisiklet Turu yayın ekibine katıldım. Rotterdam’daki yağmur, çocukken izlediğim Armstrong-Ullrich rekabetleri, üniversite başında kalbimi delen Schleck-Contador savaşı, hepsi bana rehber oldu. Ben de o 2010’dan sonra hep Fransa Bisiklet Turu’na gitmeye çalıştım. Andy Schleck’le röportaj yaptım, Chris Froome’un koşarak sarı mayosunu kurtardığı fırtınalı günde Mont Ventoux’ya yürüdüm, Peter Sagan’dan Mathieu van der Poel’a en sevdiğim bisikletçileri desteklemek için kilometrelerce yol yaptım, Tadej Pogacar’ın yolculuğunu önce Ronde’de, sonra Fransa Bisiklet Turu’nda seyrettim, 2022’deki Paris-Roubaix etabında, arnavut kaldırımları arasından çıkan Sloven yıldıza bakarken “Galiba tarihin en büyüğünü seyrediyoruz” diye düşündüm, sonra o Pogacar’ın Jonas Vingegaard’ya kaybetmesini izlerken şaşkınlıktan kendimden geçtim. 2024 Fransa Bisiklet Turu’nda Dijon’da UAE Team Emirates otobüsünün önünde saatlerce bekledim, belki birkaç kelime edebiliriz, eşimle birlikte Pogacar’la fotoğraf çektirebiliriz diye. Olmadı, Pogacar yorgundu. Tavuğunu yedi, duşunu aldı, sonra da oteline gitti.

Bütün bu yolculukta Fransa Bisiklet Turu’nda hep bir şey aradım. Nasıl bir insan olduğumu, dünyaya nasıl katılmak istediğimi Eurosport karşısında anladım. Bu rüyam bana başka kapılar da açtı. 2023’te İstanbul’da Annie Ernaux’yla röportaj4 yaptığımda edebiyat kadar Fransa Bisiklet Turu’nu da konuşmuştuk. Çünkü Seneler kitabıyla, otobiyografik romanlarıyla dünya çapında bilinen Ernaux’yu ben yıllar önce bir ‘Fransa Bisiklet Turu ve Yazarlar’ derlemesiyle tanımıştım. İstanbul’da o kitabı uzattığımda Nobelli Fransız yazar şaşkına döndü, aklından çıkmıştı o derleme.

Ernaux şöyle diyordu kitapta: “Çocukluğumun temmuz aylarını düşününce kulağıma gelen ilk ses radyodan yankılanan Fransa Bisiklet Turu oluyor. Seneler boyunca bu büyüleyici ve trajik ‘tefrika roman’ı dinledim. Heyecanla günün kahramanlarının isimlerini bekledim, ki ertesi gün hepsinin fotoğraflarını Paris-Normandie gazetesinden kesecektim. Sonunda büyük pazar gelip çatardı. Kasabadaki açık pencerelerin hepsinden aynı gürültü yükselirdi. En nihayetinde Le Tour sona erince günler birbirine benzerdi. Radyolar bir alışkanlık sonucu çalışmaya devam ederdi ama artık kimse tarafından dinlenmezdi. Sanki yaz, yarışçılarla birlikte, kaçıp gitmişti.”

Bu satırlardan yıllar sonra Annie Ernaux bana şöyle dedi: “Hayatlarındaki pek çok ânı Le Tour’dan ayrı düşünemeyen milyonlarca insandık. Bobet, Anquetil ve öteki yarışçılar hafızamızın, hayal gücümüzün, bizlerin bir parçasıydı. Rüyalarımızın ve duygularımızın kaynağıydı. Yaşamamıza yardımcı oluyorlardı.”

2025 Fransa Bisiklet Turu birazdan Lille’de başlayacak. Bu sefer ben orada değilim. Mavi En Sıcak Renktir’in başında Adele’in dürüm yediği meydanda bugün bisikletçiler olacak. Sonra yavaştan Lille’in çeperlerine doğru gidecekler, orada Edouard Louis’in kitaplarında, Bruno Dumont’un L’Humanite gibi filmlerinde resmettiği sokaklardan geçecekler. Bir noktada Tadej Pogacar ve Mathieu van der Poel atak yapacak. En çok da dünyanın en iyilerini izledikten sonra amcamların yanına dönüp havadan sudan konuşmayı özleyeceğim. Devasa porsiyonlarda yenen et yemekleri, kısa bir bisiklet sohbeti, Erdoğan üzerine eleştirel sözler, arkasından biraz Macron’a yönelen öfke, biraz o günün Fransa’daki at yarışı sonuçları, anılar, sonra Fransız kanallarında izlenen tartışma programları, yemek biter bitmez gelen peynir tabağı, derken bilgisayarda açılan bir Türk dizisi. Bahsi geçen küçük anların hepsi benim için Fransa Bisiklet Turu izlemenin parçası…

Bu sefer Temmuz ayımda bunlar olmayacak. Bu sefer yarışı çocukluktaki gibi yaşayacağım. Ekran başına oturup altı saat boyunca başka hiçbir şeyle ilgilenmeyeceğim, başka her şeyle ilgileneceğim ve bir yaz daha sona erecek. İstanbul-Lille hattında kendi Fatih-Harbiye metinlerimi düşlerken ve Tadej Pogacar’ı izlerken bazen 1990’lara, bazen 2020’lere döneceğim. Biz kimiz, nereden geldik, nereye gidiyoruz?

Bu seride, adı şimdilik Üçüncü Baskı, mesafelerden bahsedeceğim. En sevdiğim filmleri, kitapları tekrar tekrar ziyaret edip yazacağım. Bu süreçte bazı sorular benimle olacak: Neden bazı eserleri unutamıyorum? Neden kimi sesler, yüzler, kelimeler beni diğerlerinden daha çok etkiliyor? Bu eserleri başkaları nasıl görmüş?

Şimdi, Welles ile Kafka’nın buluştuğu yere gideceğiz. Kaygılanmayın, kitabı okumasanız hatta filmi izlemeseniz bile, orada hepimize yetecek kadar yer var.

1

“‘Tüm Zamanların En İyi Filmi’ Sayılan Film, Bu Akşam TV’de.” Atilla Dorsay’ın 1983 tarihli1 yazısının başlığı böyle. Dorsay, TRT’deki CITIZEN KANE (1941) gösterimi öncesi Welles’ten bahsedip TRT’yi eleştiriyor: “TV’de Sinema, işte sinema tarihinin böyle önemli bir filmini ilk kez izletecek. Büyük bir olasılıkla, herhangi bir filmi gösterir gibi, filmin önemi üstüne hiçbir açıklama, bir tanıklık, bir duyuru getirmeden… Yarattığı sinema olayının öneminden TRT gerçekten haberdar mı, seyirci olarak kuşkuya düşmemek elde değil…”

Acaba o günlerde filmi izleyenler neler düşündüler? Hakkında hiçbir şey bilmeden, iyi bir Amerikan filmi olduğunu tahmin ederek ekran karşısına kurulanlar neler çıkardılar? Amerikan Rüyası’nın karanlık yüzünün perdedeki en büyük temsili, 12 Eylül’ü yaşayan bir toplumda nasıl karşılandı?

Ben 2000’lerde Yurttaş Kane ile tanıştığımda yönetmen olmayı düşleyen bir çocuktum. Kadıköy’de özel bir DVD’sini bulmuştum. O DVD’de hem normal haliyle hem de Peter Bogdanovich’in yorumladığı şekliyle filmi seyredebiliyordunuz. Yine de zor bir tanışmaydı bu. Kane, dünyanın her yerinde olduğu gibi, bizde de artık büyük bir şöhrete sahipti. Tarihin en iyi filmi etiketini aşıp filmle bağ kurmak zordu.

Seyrettim, sonra bir daha seyrettim. İkinci seferde Bogdanovich beni bir kapıdan içeri sokmuştu. Kendisi de trajik bir sinema kariyerine sahip olan Bogdanovich’in Orson Welles’le başka bir ilişkisi vardı. Alabildiğine şahsi bir dünyadan Yurttaş Kane’i anlatıyordu. Yine de Kane, en sevdiğim Welles eseri olamazdı. Bana başka bir şey lazımdı. “Esas Kane değil, şu filmi iyidir” demeliydim.

2

Şubat, 2025. Sinematek’ten dönerken “Benim Welles’im bu, Dava” diye düşünüyordum. Welles nerelerde çekmişti filmini? Dava sahneleri Paris’te, Orsay Garı’ndaydı. Başkarakterin dolaştığı sokaklar ise Zagreb’deydi. Welles’in Dava’sı, mekânı ve coğrafyayı kullanma biçimiyle yine algımı sarsmıştı. Çevremdeki kasvet, soğuk havayla birleşiyor; yaşadığım mahalle, sokağın başındaki otobüs durağı, etraftaki dönerciler, sokak köpekleri her zamankinden daha gri geliyordu. 

Ben yürürken yazan insanlardanım. Dava da kafamda yürürken oturuyordu. Neydi beni etkileyen? Evvela Kafka. Çek yazarın 20. yüzyıl başında önce yaşadığı, sonra kurduğu, akabinde yeniden bozduğu dünya, bugüne dair bir şeyler söylüyor mu? Josef K. adlı başkarakterimizin bir sabah kapısında polislerle uyanması, emniyet güçlerinin ona hiçbir bilgi vermemesi, önce ev sahibiyle, sonra komşusuyla gizemli sohbetleri, arkasından iş arkadaşlarını görmesi, bütün o korku, suçum neydi ki, masumum, işe gitmeliyim hali…

Yirminci asrın başında edebiyatla kafayı bozan Kafka, ailesinden yeterince destek göremedi, babasıyla sıkıntılar yaşadı, defalarca âşık oldu, bazen terk etti, bazen terk edildi, evlilik kararı verdi, sonra arkadaşı Max Brod’a “Balayındaki çiftleri görmek midemi bulandırıyor” dedi2, hastalıklarla boğuştu. Ve hep Dava’daki Josef K. gibi merak etti. Suçu neydi? Neden istediği gibi âşık olamıyor, neden hayal ettiği kitapları yazamıyordu? Bürokrasinin çarklarında erimek, devlet ve aile karşısında ezilmek, gündelik hayatın boyundurukları onu rahatsız ediyordu.

Orson Welles’in dünyası da karanlıktı ama Kafka’dan farklı bir karanlık. Kafka ölürken arkadaşı Max Brod’a “Eserlerimi yakın” demişti. Welles ise eserlerini prodüktörlerin müdahalelerinden kurtarmaya çalışıyordu. Ona göre sinema sanatının özü kurguydu. Eğer kurguyu kontrol edemezseniz eserleriniz uçup gidiyordu. THE MAGNIFICENT AMBERSONS’tan (1942) başlayarak hemen hemen bütün eserleri film şirketleri tarafından tahrip edilmişti.

Bunları düşününce Dava’nın açılışındaki karanlığı iliklerinize kadar hissedebiliyorsunuz. Josef K.’nın polislere “Suçum ne ki?” diye bakması, hikâye boyunca suçunu anlamaya çalışırken kapana kısılması, elbette trajik bir hikâye. Bir gün uyanabilirsiniz ve biri size suçlu olduğunuzu söyleyebilir. Masumiyetini yitiren bir dünyada nasıl kendinizi kanıtlarsınız? 

3

Her şey bir tesadüfle başlar. Belki Enis Batur’un sinema yazıları üniversitede elime geçmese Orson Welles de benim için Yurttaş Kane’den ibaret olacaktı. Batur, Welles’i şöyle tanımlıyordu:3 “Fransız Devrimi tek büyük yazar çıkarmıştır, denilir, onu da kabul etmedi: Sade. Sovyet Devrimi şairlerini sevmedi: Alkol, intihar, çalışma kampları. Cumhuriyetimiz en radikal yazarlarına fanus geçirdi: Nâzım Hikmet, Oğuz Atay, Leyla Erbil. Coca Cola’lı, home computer’lı, sekiz silindirli Amerika tek dehasını hazmedemedi. Orson Welles’i durmadan nükseden bir çıban sandı, oysa dinlenen bir yanardağdı.” Arkasından hayat hikâyesine geçiyordu. Bir radyo programıyla4 milyonları korku içinde sokağa döken genç bir tiyatrocu, 1941’de sinemanın en büyük filmini yapmıştı. Enis Batur, hikâyenin sonrasına, yani “Welles bir daha Kane hizasına ulaşamadı” diyenlere katılmaz: “Kafka’yı da Shakespeare gibi sinemacı kıldığına inanıyorum” der.5

Tesadüfler, Welles’i de hiç bırakmaz. Dava’yı yaparken yine ciddi sıkıntılarla karşı karşıya kalır. Paris’teki çekimler sonrası Yugoslavya’ya gitme planları vardır. Fakat bir telefon ona setin hazır olmadığını söyler. Zagreb çekimlerinin bir süre daha suya düştüğünü işiten Welles, “Yine mi olmayacak?” sorularıyla boğuşurken otel balkonundan bir şeyi fark eder. Odasından Orsay Garı’nın ışıklarını görür ve taksiye atlayıp oraya gider. Orsay’da hayalindeki avukatın ofisini, mahkeme salonunu, koridorları bulur. Ona göre Orsay’ın mimarisi, Jules Verne modernizmiyle Kafka’nın dünyasının kesişim kümesidir.

Filminin şansının değiştiği günü BBC’ye anlatan6 Welles, Orsay Garı’nı şöyle tanımlar: “Dikkatlice bakarsanız, yalnızca çok güzel bir mekân olmadığını, aynı zamanda hüzünle kaplı olduğunu fark edersiniz. Bu, yalnızca bir tren istasyonunda birikebilecek bir hüzündür; insanların beklediği bir yerde. Biliyorum, bu kulağa mistik geliyor ama tren istasyonları, hayaletli yerlerdir. Ve bu hikâye de tam olarak bununla ilgilidir: Belgelerini bekleyen, bekleyen, bekleyen insanların bürokrasiye karşı verdikleri umutsuz mücadelenin içinde kayboluşunun hikâyesidir. Bir kâğıdın tamamen doldurulmasını beklemek, bir trenin gelmesini beklemek gibidir. Üstelik burası mültecilerin de mekânıdır. Oradan insanlar Nazi hapishanelerine gönderildi, Cezayirliler orada toplandı... Büyük bir kederin mekânıdır.”

Orson Welles’in Dava’sı bu tercihleriyle Kafka’nın Dava’sından ayrılır. Bir kapı açılır, Zagreb’desinizdir. Diğer kapı açılır, Paris’e çıkarsınız. Orsay Garı’nın uçsuz bucaksız koridorlarında infazı beklersiniz, sonra Yugoslavya sokaklarında bir duvarda gölgenize bakarsınız, takip ediliyorsunuzdur. Welles farklı zamanlarda, farklı dünyalarda, farklı sahnelerde kahramanını çekmiş ve bütün bunları kurgu odasında bir araya getirmiştir.7

4

Orson Welles’in filmin başına koyduğu ‘kıssa’ aslında bütün Kafka evrenin bir özetidir. Max Brod’un son haline getirdiği Dava’yı Welles alır; o kanun fıkrasını da en başa taşıyarak bir çizgi hikâyeye dönüştürür. Nedir o kıssa? Taşradan gelen bir adamın kanun kapısından geçip derdini anlatmaya çalışma öyküsü, “Şimdi giremezsin” emri sonrası uzun bir beklemeye dönüşür. Adam, henüz ömür boyu bekleyeceği bir sınavın başında olduğunu bilmemektedir. Gözlerinin feri sönene, vücudu taşlaşana kadar bekler, bekler, bekler. Bir gün bile kimse çıkıp “Hemşerim içeri gir” demez. Kanun kapısının önündeki görevlinin emriyle bekleyen adam en sonunda bir ışık görür. O ışık adaletin ışığı mıdır? Yoksa ölümün ışığı mı? En sonunda kapı üzerine kapanır. Hayatı, bekleyişi sona ermiştir.

Kafka’nın Toplu Öyküler kitabında da yer alan bu hikâye, Welles tarafından filmin hem girişine hem de sonuna yerleştirilmiştir. Neden? Welles, Bogdanovich’in söyleşi kitabında8 bu konuya şöyle değiniyor: "Bu filmi yapmamı mümkün kılan, hayatım boyunca suçluluk duygusuyla ilgili tekrar eden kâbuslar görmemdi. Hep şunu görürdüm, hapisteyim ve nedenini bilmiyorum, yargılanacağım ama sebebini bilmiyorum. Bu benim en kişisel filmim." Söyleşinin başında Bogdanovich’in Dava hakkında olumsuz konuşmasını affetmez. Bir süre sonra Bogdanovich, Dava’yı ikinci kez izlediğini ve sevmeye başladığını söyler. Welles’in cevabı nettir: “Üçüncü kez izle.”

Ben Orson Welles’i dinledim, üçüncü kez izledim. İlk izleyişim, sinemacı olmaya çalıştığım yılların gölgesindeydi. Tıpkı Yurttaş Kane gibi Dava’nın da diline, tekniğine, mekân kullanımına hayran olmuştum. İkinci izleyişimde ise işler değişmişti. Arada Anthony Perkins’in canlandırdığı Josef K.’nın kitaba sadık bulunmadığını okumuştum. Yeterince trajik bulunmamıştı. Oysa Kafka’nın dünyası yalnızca korku ve karamsarlıktan ibaret miydi? Orada hiç mizah yok muydu? En azından bir kara komedi olamaz mıydı?

Welles, Kafka’yı farklı yorumluyordu: “Perkins, K.’yı benim gördüğüm şekilde canlandırdı ve bedelini ödedi çünkü kimse onu benim gibi görmüyor. Kitapta K.’nın bir ‘yükselme hırsı’ taşıdığına dair işaretler görüyorum. O silik bir muhasebeci değil, bu korkunç dünyada bir yerlere gelmek isteyen bir genç adam. Bu yüzden gerçek bir nevroz halinde çünkü hem korktuğu hem de fethetmek istediği şey tam olarak aynı.” Hatta Bogdanovich’e “Biliyor musun, Dava’yı neden sevmediğini? Onun ne kadar komik olduğunu görmedin” diyordu. 

İkide biraz daha bu kara komediye odaklanan ben, üçüncü seyredişte yine büyülendim mi? Şüphesiz. Bir yandan da filmin düşündüğümden daha uzun olduğunu fark ettim. Temposu düşüyor muydu? Hayır. Josef K. ve dünyasını bize kusursuz bir şekilde aktaran bir zaman-mekân kullanımı vardı. Lakin nedense bu sefer kendimi hiç olmadığı kadar Dava’nın içinde hissettim. Biz de Dava’nın içine sıkışmıştık. Hem de uzunca bir süredir. Eve yürürken bütün yollar, apartmanlar, arabalar, duvarlar üzerime üzerime geliyordu. Sanki Kadıköy’den bir kapı açmış, Zagreb’e geçmiştim. Sonra biraz yürümüş, Paris’te bir gara varmıştım.

Bu yazıyı 16 Mart 2025’te yazdım. Yarın uyanacağım ve bir başka muhalif siyasetçinin daha davayla, soruşturmayla karşı karşıya kaldığını okuyacağım. Yarın uyanacağım ve uzaktan tanıdığım bir gazetecinin, belki bir avukatın ya da son derece sıradan, politikadan uzak işlerden biriyle meşgul olan bir arkadaşımın alakasız bir suçlamayla bezdirildiğini duyacağım. Yıllardır hapishanede olanları düşünecek, daha ne kadar kalacaklarını sorgulayacağım. Bu ortamda Kafka ile Welles’in buluştuğu dünya gerçekten bana, bize ne kadar uzak? Kanun kapısında içeri alınmak ve derdimizi anlatabilmek için daha ne kadar bekleyeceğiz?

Kütüphaneme bakıyorum, Yaşar Kemal kitapları yan yana. Bir tanesini, Alain Bosquet ile Görüşmeler’i9 çekip çıkarıyorum. Orada Kafka’yla alakalı satırlar vardı, hatırlıyorum. Ha, buldum. “İnsanlığın mayası aydınlık ve umuttur” diyor Yaşar Kemal, bir yerde: “Siz Kafka’nın dünyasına bakmayın, o başka, umutsuzluk dünyası onun dünyası. Avrupa belki de onun karanlığına özeniyor.” Devamı şöyle: “Dostoyevski ne yapar biliyor musunuz, karanlığı yığar yığar karşımıza, bir karanlık duvarı örer önümüze, onun işi, hüneri bu, sonra o kurşun geçirmez karanlığın arkasından ışığı daha belirli, daha açık görürüz (...) Onun Kafka’larla, çağımızın karamsarlarıyla hiçbir ilişkisi yoktur.”

Sizce haklı mı? Düşünmek lazım. Bildiğim, Kafka’nın karanlığı hâlâ üzerimizde geziniyor. Welles’in o karanlığı çok değil, birazcık aydınlatma çabası ise, bir türlü, ne yazık ki hakkını bulamadı. En iyi Welles filmleri sayıldığında Dava hâlâ arkalarda kalıyor. Ama bir avuç şanslı insan için Welles’in Dava’sında sevilmeye layık çok şey var. Benim gibiler için Welles’in Dava’sı, Kafka’nın Dava’sından da üstün. Biri eserlerini kurtarmak, diğeri eserlerini yakmak isteyen iki önemli sanatçının buluşmasında ben gözümü hep filme çeviriyorum. Orada başka bir karanlık, hüzün, trajedi ve komedi, evet komedi, buluyorum.

Hep umutlu bir insan oldum. Bir gün yaşadığımız bu kâbustan da uyanacağımızı biliyorum, o güne nasıl varabileceğimizi düşünüyorum. O vakit geldiğinde, yine bir kış günü, Dava’yı yeniden seyredeceğim ve kendimi sokaklara atacağım. Kitap mı karanlık, film mi, yoksa ben mi bu aralar öyleyim, o gün bu sorularla hesaplaşacağım. Şu an ise duvarın ardını görmek için kanun kapısında dikiliyorum. Sevgili Franz, sevgili Orson, sizce orada bir ışık var mı? Siz beni tanımıyorsunuz, aramızda yüzyıllar, karanlık yollar, uzun kapılar ve farklı dinler var. Ama hepimiz aynı bekleme salonundayız.

Houston Rockets-Oklahoma City Thunder maçının devre arasında en mutlu olduğum yerdeydim. Evde, kanepede, uykulu gözlerle NBA izliyordum. Tuhaftır, aklımda 2006 Dünya Kupası vardı. Bir Zinedine Zidane hayranı olarak o kupanın sonunda yaşadığım kalp kırıklığını hiç unutmayacağım fakat yine de 2006’yı sadece Zidane-Materazzi pozisyonuyla hatırlamam. En başta Zidane’ın tek başına aldığı maçlara ayıp ederim böyle yaparsam. Bir de Ballon d’Or kazanan son savunmacının, Fabio Cannavaro’nun hakkını yemek istemem.

Çocukluğundan beri daima savunmacılara âşık olan benim için o Cannavaro performansları bir rahatlama aracı. Nasıl arada canım sıkıldığında Eternal Sunshine of the Spotless Mind’daki yağmurlu sahneyi1 veya Jules et Jim’in girişini izliyorsam Cannavaro videolarına da aynı muameleyi yapıyorum.2 Futbol videolarının makûs talihi olan berbat şarkı seçimlerinden kaçmak için de 2006 Dünya Kupası’ndan spikerli İtalya maçlarını açıyorum. İtalyan anlatıcıların boğazları yırtılırcasına Cannavaro, Cannavaro, Cannavaro diye bağırdığı kesitleri…

Uyarayım, bu bir futbol yazısı olmayacak. JD Salinger ve Nick Hornby kitaplarına döndüğüm, okumakta olduğunuz bu bloga yeni bir edebiyat ve sinema serisi hazırladığım3 bugünlerde NBA Kupası’nı izlerken aklıma birkaç soru geldi. Vaktiyle uydurduğum “Çamur basketbolu” tabirinin kökenlerine indim ve birkaç farklı alana daldım. Şimdi, tek tek gidelim.

Duvara Karşı

Ezelden beri spor, dünyayla buluşma aracım oldu. Bana kendim dışında bir şeyleri merak etme, o şeyleri tutkuyla yaşama şansı sundu. Sevinçlerimi ve hüzünlerimi başka insanlarla paylaştım. Bu yolculukta, NBA tutkum saplantıya dönüşürken ve uyku düzenim dağılırken bazı alışkanlıklar bana eşlik etti. Genelde de genç bir takımın sancılı yükselişini takip ederken kendimden büyük bir şeyin parçası olmanın hazzını yaşadım.

NBA Kupası yarı finalinin Batı ayağında yükselişteki iki takım karşı karşıyaydı. Oklahoma City Thunder, NBA’in en iyi savunmasıydı. Houston Rockets bu kategoride ikinciydi. Yine de 42-41 biten ilk yarıda yaşanan kuraklığı kimse tahmin edemezdi. Houston 51’de 16'yla şut atarken Oklahoma'nın hanesinde 42’de 14 yazıyordu. İlk devre boyunca toplam altı üçlük isabeti bulundu. Sürekli top kaybedildi, kaybedilmeyen toplar kötü şut olarak potaya yollandı. Ve iki takım, bazen göz ardı edilen bir gerçeği anımsattı. NBA atletizmiyle doğru koçlar birleşince ortaya uzun kollu, hızlı, cehennem gibi savunmalar çıkabiliyor. 

O savunmalardan birinin Houston olmasının farklı bir anlamı da vardı. İki sezondur S Sport’ta bolca Alperen Şengün maçı anlatıyoruz. Anlatmadığım pek çok maçı da kalkıp izliyorum zira Alperenli Rockets’ın yükselişini görmek beni Pistons, Kings, Jazz ve Magic maçlarını yakından takip ettiğimiz 2000’lere görüyor. Hata yaptıklarında gençliklerine veriyorum, anlamlı bir galibiyet aldıklarında ise evlatlarım kazanmış gibi tuhaf bir gurur duyuyorum.

Alışkanlığımın parçalarından biri de Amen Thompson ile Tari Eason. Sezon başında hücumdaki zaaflarına karşın, ikisinin de Alperen’le yan yana oynamaları gerektiğini savunmuştum. Rockets’ın şutör kıtlığı sebebiyle alan paylaşımı sıkıntısı yaşayacağı zaten açıktı. Fakat bu iki oyuncudan gelecek başka artılar vardı. Geldi de… Houston’ın 100 pozisyon üzerinde yan yana oynayan 5’leri içinde en verimlisi Fred VanVleet, Amen Thompson, Dillon Brooks, Jabari Smith ve Alperenli beş. 100 pozisyonun altında yan yana oynayanlara baktığımızda ise Tari Eason’lı beşlerin çılgınlık düzeyinde verimli olduğunu görüyoruz.4

Verileri bir kenara bırakın; Alperen, Tari ve Amen’i izlemek basketbola dair sevdiğim her şeyi bana veriyor. Çocukken okuduğum “Ah Sabonis erkenden NBA’e gitseydi” hayıflanmalarını, nostaljik Bill Walton pas videolarını, Vlade Divac ile Chris Webber’ın karışımını, farklı şekillerde, Alperen’de buluyorum. Alperen’in yanına bir anda 0’dan 100’e çıkabilen hızdaki Amen’i ve genç Kawhi Leonard gibi topu rakipten söküp alan Tari’yi ekleyince işler değişiyor. Her topa atlıyorlar ve hücumda Alperen'in etrafına diziliyorlar. 

Oklahoma maçı bunun kötü örneklerinden biriydi. Houston duvara çarptı çünkü bu sefer karşılarında ligin en iyi savunması vardı. Oklahoma, bütün kadronun Amen ve Tari gibi oynamaya çalıştığı bir basketbol rüyası gibi. Yıldızlarından başlayarak topa baskı yapıyorlar ve her pozisyonda gedik vermeden adam değişebiliyorlar. Kalabalık rotasyon sebebiyle Alex Caruso’ya yirmi dakika veren bir takımdan bahsediyorum. Dolayısıyla şu maçı izlerken kendi kendime “Cannavaro, Cannavaro, Cannavaro” diye mırıldanmam normal değil mi?

Benim Topçularım

En sevdiğiniz oyuncular kimler? Ben Josh Hart’ı en önlerde sayıyorum. 1.93 boyundaki Hart’ın iki sezon üst üste sekiz ribaund ortalamayı geçmesi, ortaya düşen her topa NBA finalindeymiş gibi atlaması, sonra son sürat rakip potaya gitmesi oyuna dair en sevdiğim anlardan biri. Takım arkadaşı OG Anunoby’nin yardım savunmacısı olarak rakiplere korku salması da tüylerimi diken diken ediyor. Amen Thompson’ın rakiplerin üzerine atlaması, Kris Dunn’ın topları mıknatıs gibi çekmesi, Dyson Daniels’ın pas kanallarında ansızın belirmesi, Jalen Suggs’ın bir NFL oyuncusu gibi her topa dikine girmesi her gece kalbimi çalıyor.

Kısacası, dünyanın en iyi savunmacıları da NBA’de. Şöyle düşünün, az evvel Victor Wembanyama, Draymond Green, Derrick White, Herb Jones, Jrue Holiday, Jaren Jackson Jr. gibi isimleri saymadım bile. Fakat belki de bütün bu isimlerin ve takımların daha sık altını çizmeliyiz. Zira son beş NBA şampiyonundan dördü, ligin en sağlam savunmaları arasındaydı. Celtics geçen sezon ligin en iyi üç savunmasından biriydi. Warriors, 2022’de son kez NBA’in zirvesine çıktığında ligin en iyi savunmasıydı. Bucks, 2021’de NBA şampiyonu olduğunda Giannis Antetokounmpo ile Jrue Holiday’in savunma hamleleri jeneriklere geçti. LeBron James ile Anthony Davis’in zaferiyle biten 2020’de Lakers, ligin en iyi üçüncü defansıydı.

Peki durum böyleyse neden sadece hücumları konuşuyoruz? Bunun sebebi 2010’lardan beri NBA’e hükmeden üçlük devrimi. Üçlük adedi ve hücum reytingleri yükseldi, orta mesafeler tedavülden kalktı. Lakin bu değişim, bir günde olmadı. Bugün oyunun tekdüzeleştiğinden şikâyet eden biri 2005 San Antonio Spurs-Detroit Pistons finalini altın çağın bir sembolü olarak görebilir. Fakat dönüp hiç o finali, o sezonu izleyen var mı? NBA, o günlerde Michael Jordan sonrası reytinglerin düştüğünü görüyor, yeni yıldızların ligi taşımadığını düşünüyor ve sürekli “Ne oluyor bize?” tartışmaları yapıyordu. Bugün üçlük üzerinden yapılan tartışmalar o günlerde savunmalar üzerinden yapılıyordu. Bu sebeple de oyunun kuralları hücum yönünde esnetildi. Özetle, 2000’lerin başında da NBA yönetimi aslında ürünü nasıl geliştirebileceğini düşünüyordu.5

2000’lerin başında basketbola âşık olan bir insan olarak Ron Artest’i ya da Ben Wallace’ı izlemekten tarifsiz keyif alıyordum. Fakat o yılların da artıları ve eksileri vardı. İbre, fazla savunma tarafına kaymıştı. Bugünkü sorun, dengenin fazlasıyla hücum lehine oluşu. Kurallar hücumculara sınırsız avantaj getirdi ve savunmacıların eli kolu bağlandı. Pek çok skorer, rakipleri nasıl alt edeceğini ve serbest atış çizgisine gideceğini bir konsol oyunundaymış gibi çözdü.

2023-2024 NBA sezonu bu açıdan ilginçti. Adam Silver ve ekibi, 2024 All-Star hafta sonunda büyük ölçüde kendi hatalarının sonucunda işlerin dengesizleştiğini fark etti. All-Star maçından sonra hakemler, muhtemelen lig yönetiminin gizli talimatıyla, normal sezonu play-off gibi yönetmeye karar verdi. Ansızın oyunun kuralları değişti. Play-off’larda hakemlerin sertliğe iyice izin vermelerinden beslenen Minnesota Timberwolves, Batı’da finale yürüdü. Timberwolves’un özellikle Nuggets serisi ikinci maçında yaptığı savunma büyüleyiciydi.

Peki çok sevdiğim “Çamur basketbolu” kavramı ne demek? Basitçe, dünyanın en iyilerini çamurun içine sokup bozmaktan bahsediyorum. Kötü hücumdan bahsetmiyorum; gerçekten rakibi bozan, devrimci savunmalardan söz ediyorum. Bir örneğini demin saydım, Timberwolves-Nugggets ikinci maçı. Başka örnek olarak da 2016 NBA Finali 7. maçını verebilirim. Tarihin belki de en büyük final serisinin son maçının kaç kaç bittiğini hatırlıyor musunuz? 93-89. Son çeyrekte Kyrie Irving’in efsanevi şutu öncesindeki üç dakikayı hatırlıyor musunuz? Draymond Green’den Tristan Thompson’a, LeBron James’ten Klay Thompson’a, Andre Igoudala’dan Richard Jefferson’a muazzam savunmalar izliyorduk. İki takımın ellerinin titremesinin tek sebebi NBA tarihinin en gergin müsabakalarından birini yaşamaları değildi. Savunmalar da formlarının zirvesindeydi. O maçı izlerken çamurdaki keyfi tatmıştım. Ve hatırlamıştım.

Zaman Tüneli

2004 Pistons’ı gelmiş geçmiş en iyi savunmalarından biri yapan şey sadece Larry Brown gibi bir koça, Chauncey Billups, Richard Hamilton, Tayshaun Prince, Rasheed Wallace ve Ben Wallace gibi bir defans kurgusuna sahip olması değildi. 2004 Pistons, aynı zamanda her türlü topa el sokmaya, temasa izin verilen bir dönemin savunmasıydı. 2004 Pistons, Lakers gibi bir büyük takımda bile riske edilebilecek oyuncuların olduğu bir dönemin savunmasıydı. O finali anımsayın; Gary Payton, Devean George, Luke Walton, Kareem Rush gibi isimler potaya pek bakmıyorlardı, boşken bile. Bu sayede Pistons, Kobe Bryant’a tam sahada baskı yaparak, Shaquille O’Neal’ı ise Ben Wallace liderliğinde tutabiliyordu.

Takvimde bir sene ileriye sarıp 2005 Spurs-Pistons finalinin yedinci maçına bakın. San Antonio’nun o maçı kazanma sebeplerinden biri evvelki sene Lakers’ın sokamadığı o şutları sokabilecek ellere sahip olmasıydı. Tim Duncan’a getirilen ikili sıkıştırmalarda Manu Ginobili, Bruce Bowen ve Robert Horry’nin kritik şutları sokması Spurs’e üçüncü yüzüğünü getirmişti. Pistons’ın son çeyrekte bulabildiği tek seçenek Rasheed Wallace’a sırtı dönük indirilen toplardı.

Artık devir değişti. Bugünlerde kimseyi istikrarlı olarak 90 sayıda tutmanız mümkün değil. Fakat lig ortalamasının 113 sayıda olduğu bir dönemde rakipleri 100 pozisyonda 104 sayıda tutmak size Batı birinciliğini getirebilir. Thunder bunu başardı şimdiye kadar. Rakipleri 106 sayıda tutan Houston bu sayede Batı’da en büyük play-off adaylarından birine dönüştü.6

İşte çamur basketbolu bu. Oyunun verimlilik açısından en uç noktasına geldiği, bütün takımların 1’den 5’e şutör aradığı, maç başına 38 üçlük kullandığı bir ligde karşılaştığınız ekipleri lig ortalamasının 10 sayı altında tutabiliyorsanız çamurun kralısınız demektir. Aynı formülü NBA tarihine de uygulayabilirsiniz. Önemli olan savunma reytinginizin lig ortalamasının ne kadar altında olduğu. NBA Kupası Finali’nde Bucks’a farklı mağlup olan Thunder, sadece bu sezonun lideri değil. NBA tarihinin de en iyi savunmalarından biri. 2008 Celtics, 2016 Spurs, 1993 New York, 2005 Spurs, 1998 New York, 2004 Spurs gibi takımlarla beraber anılıyorlar. Üstelik, OKC’nin bir Ben Wallace’ı ya da Tim Duncan’ı yok. Oyunun orta mesafede oynanmadığı, 1’den 5’e herkesin şut denediği bir ligde kimseyi boş bırakmadan işlerini halletmek zorundalar. Ona rağmen her topa el sokuyorlar.7

Houston Rockets-Oklahoma City Thunder maçını hatta bütün bu NBA Kupası serüvenini izlerken önümüzdeki birkaç senenin resmini kendi açımdan buldum. Elbette 2005’te değiliz. 2025’te bir Pistons-Spurs finali olmayacak. NBA bir yandan Boston Celtics’in izinden giden, alan paylaşımını iyileştirmek, üçlük adedini yükseltmek isteyen takımlarla dolu. Fakat onları taklit etmek bana imkânsız geliyor. Ancak eğer doğru oyuncu ve koç ekibini bulursanız, bir savunma kimliği inşa etmek ve o kimlikle tepeleri hayal etmek mümkün. Oklahoma, Houston ve Orlando bu yoldan gidiyorlar. İşleri çok zor. Zira oyun yavaşladığında, play-off geldiğinde savunma sizi bir yere kadar taşır, bir takımın kaderi hücuma kalır. Yine de sabırla gelişmelerini merakla izliyorum.

2000’lerin başından bu yana köprünün altında çok sular aktı. Bir zamanlar savunmaların iktidarı tartışma konusuydu, şimdi ise hücumların iktidarı konuşuluyor. Fakat bazen daha az tercih edilen yolu seçersiniz ve bütün farkı yaratan bu olur. Şimdi, keskin bir yol ayrımının ortasında, bekliyorum. Nostalji ile gelecek arasında bağlar aramak, çamur basketbolu üzerine sayfalarca yazmak; bazen kanepede, bazen mikrofon başında Josh Hart, Amen Thompson, Jalen Suggs ve Fabio Cannavaro diye bağırmak için hazırım.

O günden beri aklım Boston’daydı. Bu, finalin basketbol kalitesiyle alakalı değildi. Aslında ortalama bir final serisi izlemiştik. Boston ağır basan taraftı ve bunu ilk dakikadan göstermişlerdi. Finalin kalbime işlemesinin esas sebepleri başkaydı. Bunları yazmalıydım. Asmalımescit’teki o gece, eve dönerken, artık masa başına oturma zamanımın geldiğini fark ettim.

Hatıra Fotoğrafları

Nereden başlamalı? Kristaps Porzingis nasıl olur mesela? Zira bundan elli sene sonra, hayatta olursam ve şans eseri biri bana yerinde izlediğim ilk NBA maçından aklımda en fazla neyin kaldığını sorarsa ona ilk Letonyalı uzunu anlatırım. Birinci maçın ilk çeyreğinin bitimine 7 dakika kala oyuna giren Porzingis’in eski takımı Dallas’ı yıkma biçimini kim unutabilir ki? Ama oraya gelmeden önce anlatmam gerekenler var. Boston’daki ilk günümün başına gidelim.

6 Haziran 2024, sabah saatleri. Otelden çıktığımda saat 9’u gösteriyordu. Bir saat sonra S Sport’a bağlanacak, Boston’dan ilk izlenimlerimi aktaracaktım. Aslında henüz bir izlenimim yoktu, yeni gelmiştim. Ben de heyecanımı paylaştım. 2001’de Allen Iverson hayranlığıyla başlayan NBA tutkum, bu gezide bir ilke sahne oluyordu. Programda Miray (Çavuşoğlu) ile Ali’ye (Konaviç) bunu anlattım ve NBA Günlüğü biter bitmez TD Garden’ın yolunu tuttum. 

Basın için akreditasyonlar saat 13.00’te dağıtılacaktı. Akreditasyonların verildiği kamyonun oraya gittiğimde çocukluk sevgimi anlamlı kılan bir karşılaşma yaşadım. Ünlü NBA yorumcusu Bill Simmons kuyrukta arkamdaydı. Benim pantolon ve gömlekle geldiğim salona o tişört ve şortla gelmişti. Daha doğrusu, Simmons henüz mesaiye başlamamıştı. Eşiyle ve köpeğiyle yürüyüşe çıkmıştı, basın kartını alıp evine dönecekti. Çocuksu bir şekilde yanına gittim ve “Sizi Page 2 günlerinizden beri okuyorum, sayenizde İngilizce öğrendim” dedim. Bu cümlem Bill’den çok eşini etkilemişti. Ben sormadan “Beraber fotoğrafınızı çekeyim mi?” dedi. Güzel bir anıyla defteri açmıştım.

Salona erken gelmiştim zira maç kadar medyanın bu oyunu nasıl ele aldığı da ilgimi çekiyordu. Dikkatimi yayıncı kuruluşa, ESPN’e vermiştim. Malika Andrews’tan Brian Windhorst’a pek çok ünlü muhabir gündemdeki havayı anlatıyorlardı. Ancak o andaki asıl konuları Boston veya Dallas değildi. Los Angeles Lakers konuşuluyordu. Erken saatlerde Adrian Wojnarowski’nin paylaştığı habere göre Lakers, UConn Huskies’in şampiyon koçu Dan Hurley’le ilgileniyordu. ESPN’in gündeminde bu dedikodu vardı.

Bazen sadece Türkiye’ye özgü olduğunu sandığımız bu transfer manyaklığı, uzun süredir Amerikan sporlarının da gündeminde. Wojnarowski’nin önderlik ettiği, Shams Charania gibi başka yıldızlar da çıkaran bu ‘kulis gazeteciliği’ elbette değerli yanlara sahip ama bir yandan da cazibesi abartılmıyor mu? Bir transferin resmi açıklamadan birkaç saat önce öğrenilmesinin faydaları var ancak bütün medyanın sadece bu kulislere yatırım yapması, sahanın içinden çok dışını pazarlaması, Amerikan futbolundan Premier Lig’e, Serie A’dan NBA’e her yerde bunların temel gündem olması can sıkıcı değil mi?

Bu gündemi daha garip kılan durum ise Hurley dedikoduları çıkana kadar Lakers’ın yeni koç koltuğu için JJ Redick’in adının geçmesiydi. Redick, ESPN çalışanı olarak finalde yorumculuk yapıyordu ve şimdi kendi kanalı Lakers’ın onunla değil, başka bir koçla çalışmayı daha fazla istediğini iddia ediyordu. Shams Charania ise The Athletic’te haftalardır Redick’in yeni koç olacağını iddia ediyordu. Basın odasında yürürken gördüğüm Redick’in herkesle kurduğu temasta tuhaf bir hava vardı. Ortamdaki hava, ona yöneltilen bakışlar garipti. Herkeste bir “Ah canım” durumu vardı.

TD Garden’ı tanımak için ilk olarak maça beş saat kala parkeye çıkmıştım. Bir yandan Amerikan marşı prova ediliyor, bir yandan da yakın zamanda hayatını kaybeden efsane Bill Walton için tören hazırlanıyordu. İki saat kala yeniden parkeye geldiğimde ise bu sefer daha çok maça yönelik hazırlıkların olduğunu gördüm. Oyuncular şut atıyor ve asistan koçlardan son tüyoları alıyorlardı. Celtics bench’inde ise takımın danışmanlarından Jeff Van Gundy vardı. Van Gundy’nin arkasındaki noktaya konuşlandım ve onun Greg Anthony’yle yaptığı sohbeti dinledim.

Tam o sırada Pep Guardiola ile eşi de sahaya geldi ve Celtics teknik ekibinin yanına oturdu. Charles Lee’den Sam Cassell’e bütün asistanlar Pep’e gelip selam veriyordu. Ünlü koçun Boston başantrenörü Joe Mazzulla ile yakınlığı haber olmuştu ama yine de bu kadar erken parkeye gelmesini beklemiyordum. Bir İspanyol gazetecinin Pep’in yanına gitmesinden cesaret aldım ve hocayla bir hatıra fotoğrafı çektirdim. Maç saati yaklaştığı için seyirciler de salona alınmıştı ve ABD’li taraftarlar bir grup insanın oradaki kel ve sakallı adamla neden fotoğraf çektirdiğini anlayamamışlardı. İspanyol gazetecilerle sohbet ettiğim sırada birkaç Celtics taraftarı yanımıza gelip “Hayırdır, neden bu adamla fotoğraf çektiriyorsunuz?” diye sordu. Benim meslektaşlarıma yönelttiğim soru ise Pep’in basketbol ilgisiydi. The Athletic’te Guardiola-Mazzulla dostluğuna dair çıkan dosya pek doyurucu değildi. Pep’in Celtics’e “transition” oyunu konusunda yardım ettiği söyleniyordu ama İspanyol dostlarıma yönelttiğim “Bu konuda hiç röportaj verdi mi?” gibi soruların karşılığı olumsuzdu. Pep basına konuşmayı pek sevmiyordu. Konuştuğunda da bu konulara girmiyordu. 

Maçın başlamasına bir saat kala parkedeki durum ise başka açılardan beni şaşırtmıştı. Tribünler dolmuştu ve ısınan oyunculara yoğun bir imza talebi vardı. Tünel ile saha arasında gidip gelen yıldızlar bu talepleri kırmıyordu. Fakat onların dikkatini dağıtan tek unsur tribünler değildi. Yüzlerce medya mensubu, ünlü, tanıdık şahsiyet ve akraba da maça gelmişti. Mesela Jrue Holiday’den örnek vereyim. Şutlarını atıyor, kulaklıkla ısınmasını yapıyordu. O sırada eşi Lauren Holiday ile çocuklarını gördü. Onlarla sarıldıktan sonra birkaç dostu yanına geldi. Tribünler onu çağırdı. Özetle, hayatının en önemli maçlarından birine çıkmadan önce, sessizce oturup o geceki eşleşmeleri düşünme fırsatı yoktu. Bir NBA yıldızı olarak görevleri arasında seyircileri memnun etmek, basına fotoğraflar vermek, tanıdıklarla selamlaşmak, aileyle konuşmak, imza dağıtmak da vardı.

Maç başladığında ise işin rengi farklıydı. Dropkick Murphys’in klasikleşen I'm Shipping Up to Boston şarkısı ortamı iyice ısıtmıştı. Esas atmosferi başka bir boyuta çıkaran ise Kristaps Porzingis oldu. Uzun süredir sakat olan Porzingis, ısınmak için kondüsyon bisikletine yöneldiğinde bile tribünlerde yoğun bir coşku vardı. Onun dönüşü, sanki bir Rocky sahnesi gibi, merakla bekleniyordu. Beşinci dakikada oyuna girdiğinde ise salonun çatısı yıkılacak sandım. Gözlerime ve kulaklarıma inanamıyordum. Daha sonra oynadığı basketbolu ise kelimelere dökmek kolay değildi. Hücumda dokunduğunu altına çeviren, orta mesafe ve üçlükten rakibe büyük darbeler vuran Porzingis, savunmada ise sinek avlar gibi herkesi blokluyordu. İlk yarıda 13 dakika sahada kalmıştı ve 9’da 7 isabetle 18 sayı atarken iki de blok yapmıştı. Evet, ikinci yarıda farkın sekiz sayıya düştüğü kısımda, bir Celtics molasından sonra Doncic’i tutmaya karar veren Holiday kilit faktörlerden biriydi. Evet, Derrick White’tan Jaylen Brown’a Boston topu iyi paylaşmıştı. Fakat bu akşamın odağında Porzingis vardı zira eski takımı için her açıdan bir eşleşme kâbusuydu. Celtics ilk maçı almış ve taraftarını rahatlatmıştı. 

Gecenin benim için güzel sürprizlerinden biri Josh Hart’a rastlamaktı. Ta draft edildiği günden beri oyununa bayıldığım, Los Angeles’tan New Orleans’a gittiği her durakta daha fazla süre almasını istediğim ve bir noktada Amerikan Mutfak seyircisini bıktırdığım Hart, ESPN’in konuk yorumcularından biriydi. Maç sonu stüdyo yayınından çıkmış, parkede yürüyordu. Kendimi tanıttım ve o günkü son hatıra fotoğrafımı çektirdim. Meslek etiğini Simmons, Guardiola ve Hart için çiğnemiştim fakat bir yerde hayran çocuk kostümümü kenara bırakmak zorundaydım. Hart kibarca beni aştıktan sonra JJ Redick’in bulunduğu alana ilerledi. İkisi iyi arkadaşlardı ve Hart, muhtemelen Redick’le Lakers gündemini konuşmak istiyordu. İkili fısıltıyla sohbet ederken ben salondan çıktım.

Oyunun kendisi -Porzingis sağ olsun- hatıra defterime yazılmıştı ama en çok da saat farkından ötürü hep uzaktan takip ettiğim ancak podcast’leriyle, siteleriyle, gazeteleriyle yakınında hissettiğim devasa bir sektörün farklı öznelerini bir arada izlemek ilgi çekiciydi. Amerika Birleşik Devletleri’nde icra edilen bir spora hayatınızı veriyorsanız yaşam boyu merkezden uzak olmanın hissini yaşarsınız. Fakat o his bazen sadece birkaç geceliğine de olsa uçup gider. “Ben de bu makinenin dişlilerinden biriyim” diye düşünmeye başlarsınız. O düşünce metroyla otele dönerken kendi kendinize gülümsenize yol açar. İtiraf ediyorum, sırıtarak eve döndüğüm için pişman değilim.

Geçmiş ve Bugün

“Keşke sonsuza kadar sürseydi…” Dan Shaughnessy’nin son kitabının adı ve ana fikri bu. The Boston Globe’un ünlü muhabiri, pandemiyi anılara dönüş fırsatı olarak kullanmış ve Boston Celtics’i muhabir olarak takip ettiği 1982-1986 arasını kitaplaştırmış. Eserinin alt başlığı “Larry Bird Celtics’iyle anılar.” Celtics muhabirliğinin ilk haftasında Bird’e bira ısmarladığı, ikinci birayı ısmarlamaya çalışırken Bird’den “Sen beni satın almaya mı çalışıyorsun?” minvalinde tepki işittiği bir dönem bu. Kaleme aldığı hatıralarda neler yok ki? Robert Parish’in eşi tarafından azarlanıyor, Red Auerbach’ı sürekli öfkelendiriyor, David Stern’ün öfkesini topluyor, Danny Ainge’in aile trajedisini araştırıyor, tek eli sargılı Bird ile serbest atış yarışmasına katılıp para kaybediyor…

O dönem edindiği kulis bilgileri sebebiyle ‘Scoop’ lakabını alan Shaughnessy, bugünlerde de Boston’ın en ünlü gazetecilerinden biri. Basın odasında kıvır kıvır beyaz saçlarıyla da hâlâ dikkatleri üzerine çekiyor. Şöhretinin arkasında yatan sebeplerden biri de tartışma seven yapısı. Öyle ki maç günleri arasında ziyaret ettiğim arkadaşlarımdan Burak Tekin, ki kendisi Socrates’e sık sık NBA ve NFL yazmıştır, “Biz Shaughnessy’yi pek sevmeyiz” demişti bana. Yıllardır Boston’da yaşadığı için ona hak veriyordum. Shaughnessy, 2024 NBA Finalleri öncesi de “Dallas kazanır” tahminini yapmış ve şimşekleri üzerine çekmişti.

7 Haziran 2024 güzel bir gündü. İlk maçın ertesi günüydü, takvimim bomboştu ve kendimi Boston sokaklarına atmıştım. Yol üstünde Shaughnessy’nin Wist It Lasted Forever’ını alıp The Holdovers filmiyle ünlenen Brattle Book Shop’a gitmiştim. Boston’ın tarihi mahallelerinde yürümüş, arada turistik görünen bir restorana dalmıştım. Deniz ürünü ve şarap söyleyip Shaughnessy’nin Celtics kitabına bakarken ilginç de bir tesadüf fark ettim. Ünlü yazar, Celtics’in efsanevi koçu ve başkanı Red Auerbach’ın namını anlatırken bir örnek kullanıyordu. 1970'ler ve 1980’lerde sigara yasakları ABD’de yayıldığında Legal Sea Foods zincir restoranlarının patronu ilginç bir istisna uygulamış. Menüde o günün taze balıklarının altında “Restoranın içinde sigara içmek yasaktır, Red Auerbach hariç” notu yazılıymış. Red ve ünlü (heykellere konu olan) purosu, restoranda yakılabilen tek sigaraymış. Tesadüf olan tarafı da şuydu. Benim kitaptaki bu kısmı okuduğum restoran da Legal Sea Foods’tu. 

Köprünün altından çok sular akmış, neredeyse yirmi yıl önce hayatını kaybeden Red Auerbach’ın Boston’ın kralı olduğu günler geride kalmıştı. Gazetecilerin basketbolcularla bira içebildiği, aynı otobüslerde seyahat edebildiği hatta onlarla konserlere (Kitapta Kevin McHale ve Larry Bird’le gidilen bir Bruce Springsteen konserinin anısı bile vardı) gidebildiği günler geride kalmıştı. Yine de NBA, basının önemini asla unutmamıştı. Radyolardan televizyonlara, gazetelerden internet sitelerine, oradan ise sosyal medyaya taşınan iletişim dünyasında kalemler eskisi kadar güçlü değildi fakat yine de basına değer veriliyordu. Oyuncularla sık sık yan yana gelmek, antrenmanların bir kısmını izlemek mümkündü. Bir sonraki gün o açıdan ilginç olacaktı. Bunun bilinciyle 7’sini Boston’ı gezmeye, Harvard sokaklarında dolaşmaya, üniversitelilerin takıldığı ortamlara göz atmaya, en sonunda da Kızılcık Şerbeti’nin ikinci sezon finaline adamıştım. Fatih, Görkem ve Ömer arasındaki entrikalı ilişkinin sırları ortalığa saçılırken The Barking Crab’te deniz ürünlerinin tadını çıkarıyordum.

8 Haziran yoğundu. Önce planda Mavericks antrenmanının son 15 dakikası vardı. İdmanın son kısmını bize açmışlardı. Hemen soluğu şut idmanında aldım. Gözlerim Luka Doncic ile Kyrie Irving’in üzerindeydi. Kyrie, Markieff Morris’in üzerinden şutlarını yolluyor ve maçtaki dripling hareketlerinin bir benzerini idmanda da deniyordu. Luka’nın çalışma stili ise bambaşkaydı. O her pozisyonu olabilecek en tuhaf açıdan, en saçma şekilde bitirmeye gayret ediyordu. “Bütün bunlar hayatta ne işimize yarayacak?” sorusuyla büyüyen bizler için bu çalışmanın faydasını görmek zordu. Fakat Dallas antrenörleri Doncic’i dünyanın en büyüklerinden biri yapan şeyin bu tuhaf yol olduğunu biliyordu. Onun rahatlamaya ihtiyacı vardı. Kevin Durant ya da Kyrie gibi idmanı maçın kopyası olarak kullanamazdı. Biraz gevşemesi gerekiyordu.

Dallas ilk maçta Boston’ın savunma duvarını aşamamıştı ve Doncic’in sakat olduğunu, bu yüzden kendi standartlarında istikrarlı performans veremediğini iddia edenler vardı. Doğrusu, sezonun yorgunluğu da üzerinde gibiydi. Bir de medya ilgisi canını sıkıyordu. Basına güler yüzlü davranıyordu, asla kaba değildi lakin bir yandan da spot ışıklarını çok benimsemediği açıktı. Diğer taraftan idmanın sonunda, bütün saha boşalmışken, Kyrie Irving’in bize güzel bir sürprizi vardı. Serbest atış çizgisine gitmiş, medyanın etrafını sarmasını beklemiş, fotoğraf makineleri ve kameralar eşliğinde şutlarını yollamıştı. Kyrie’nin karizması ve yaydığı hava herkesi etkilemişti. Pota altında Dallas’ın asistan koçlarından God Shammgod (evet, adı bu) vardı ve Kyrie’ye topları o atıyordu.

Şutlar bitti ve röportajlar başladı. Bu hengamede oyunculardan alınacak sözlerin kısıtlı olacağının farkındaydım, ben de dümeni God Shammgod’a kırdım. New York’ta doğup büyüyen, şehrin sokak basketbolu sihirbazlarından biri olan, Dejan Bodiroga ile özdeşleşen ‘El Latigo’ hareketinin ABD’deki mucidi olan God Shammgod, kapısını çalan herkesle konuşuyordu. 1990’larda NBA’de şansını deneyen, Uzak Doğu’dan Avrupa’ya farklı coğrafyalara yolu düşen God Shammgod, Avrupa ile ABD’deki altyapı sistemi arasındaki farkı şöyle açıklıyordu: “Avrupa’da eğitime en temelden başlanıyor. Önce fundamental çalıştırılıyor, temel öğretimi daha erken başlıyor. ABD’de ise işe yukarıdan başlanıyor. Önce güç ve atletizm kuruluyor, daha sonra fundamental çalışma başlıyor. Bu konuda Avrupa’nın yaklaşımı bence daha doğru.” Akabinde biraz Bodiroga üzerine lafladığım (o kısımları başka bir yazı için saklıyorum) God Shammgod’a en son Kyrie ile Luka’nın dripling teknikleri arasındaki farkları soruyorum. Şöyle cevaplıyor: “Kyrie’nin stili daha fazla el-göz koordinasyonuna, çabukluğa ve beceriye dayanıyor. Luka’nın stili ise açılara ve vücut koordinasyonuna dayanıyor. İkisi de inanılmazlar ama teknikleri farklı.” 

Sırada Celtics idmanı vardı. Orada ise basına açık olan kısım, antrenmanın başıydı. Joe Mazzulla’nın farklı antrenman tekniklerinin methini duymuştuk ama bunu yakından izleyebileceğimiz kısımlar bize kapalıydı. Ben de gelişigüzel şekilde sahayı dolaştım ve en sonunda, belki de yorgunluğun etkisiyle, Boston bench’inin arkasına oturup Luke Kornet’i izledim. Dünyanın en uzun insanlarıyla aynı sahadaydık ama Kornet o uzun insanlar arasında bile farklıydı. Veriler tam tersini söylüyor lakin çıplak gözle bakarken Kornet’in Porzingis’ten daha uzun olduğunu düşündüm.

Boston rahat görünüyordu. İlk maçta Dallas’ın farkı azalttığı bir kısım olmuştu fakat yine de Boston’ın “5 dışarıda” düzeni, her pozisyondan şut katkısı alabilmesi ve Porzingis farkı serinin kaderini çizmiş gibiydi. İdman sonunda TD Garden’dan çıktım ve Burak’la bir spor barında buluşmak üzere metroya bindim. O akşam 2024 NHL Finalleri vardı. Boston Bruins’i play-off’ta eleyen Florida Panthers’ın Edmonton Oilers karşısına çıktığı finallerin ilk maçını izlerken konudan konuya saptık. Siyaset, Kızılcık Şerbeti, Boston’da yaşam, hayat…

Hanedan Anıları

İkinci maça hazırdım. Bir yandan da canım sıkılmaya başlamıştı. Boston’daki zamanım hızla azalıyordu ve benim tek işim finaller değildi. Parçası olduğum bir kitap projesi için yazı yetiştirmek zorundaydım ve son kısmı Boston’a kalmıştı. Otel odamda arkaya ESPN açmış, yazıya son rötuşları veriyordum. ABD basının ana konusu ise hâlâ Lakers’tı. Dan Hurley’nin Los Angeles’ın teklifine vereceği son yanıt merakla bekleniyordu.

ABD televizyonlarındaki haberlere ve internete bakarken aklım hep aynı yere kayıyordu. Oyunun kulisinin kendisinden daha önemli olduğu bir dünyada başka türlü iş yapmak mümkün müydü? Uzun yazılar, seyahatnameler, portreler, analizler hâlâ değerli miydi? 1980’lerde Sports Illustrated’da çıkan 30 sayfalık Bobby Knight portrelerinin modası geçmişti belki. Benzerlerini bu görsel dünyada bulmak veya yapmak mümkün olmayacaktı. Fakat oyunu anlatmanın, spora duyulan aşkı yansıtmanın, dünyayı transfer kulislerinden ibaret görmemenin bir yolu olmalıydı. Çocukluğumda Bill Simmons’ın Summer League’den NBA Draft’ına, NBA Finalleri’nden Las Vegas’a yaptığı gezileri okumayı çok severdim. Büyüdükçe Zach Lowe’un yorumlarından Frank Deford’un arşivlerdeki uzun yazılarına kadar pek çok farklı alana ilgi duydum. Free Darko’dan Grantland’e onlarca mecrayı ezberledim. Fakat şimdi, oyunu bırakıp Dan Hurley haberine reaksiyon vermemiz isteniyordu. Oysa Celtics’in takım inşası veya ilk maçtaki Porzingis etkisi Lakers’ın yeni koçu ekseninde dönen dedikodulardan daha önemli değil miydi?

Celtics’in Kaan Kural’ın tabiriyle “2020’lerin prototip takımı” olması uzun bir yolun eseriydi. Eski Celtics genel menajeri Danny Ainge’in 2013 yazında Brooklyn Nets’le yaptığı takas, Kevin Garnett ile Paul Pierce’ın karşılığında üç tane ilk tur hakkının Boston’a gelmesini sağlamıştı. Korumasız draft hakları sayesinde Celtics 2016’da Jaylen Brown’ı, 2017’de ise Jayson Tatum’ı kadrosuna katmıştı. Ainge 2021’de görevini bırakmış, yerine ise koçu Brad Stevens geçmişti. Tatum-Brown çekirdeğiyle koç olarak önemli başarılar elde eden Stevens, genç yaşta yönetici olmuştu. Ainge’in sabırlı planlamasının aksine Stevens’ın tarzı daha netti. Bu yapının eksiklerini iyi biliyordu. Derrick White’ı San Antonio Spurs’ten alan Stevens, takımın ruhu Marcus Smart’ı yollamaktan çekinmemiş, o sayede Porzingis’i Boston’a getirmişti. Son dokunuşu ise Jrue Holiday’di. Celtics, modern NBA matematiğine en uygun ekipti. Sahaya iyi yayılıyorlar, her pozisyondan üçlük katkısı alabiliyorlar, savunmada gerektiğinde topa baskı yapıyorlar, içeri penetre edenleri ise Al Horford ve Porzingis’le karşılıyorlardı. 

2023-2024 normal sezonunu 64 galibiyetle tamamlayan, hücum reytinginde ilk sırayı, savunma reytinginde ise üçüncü sırayı alan Celtics play-off’larda da zorlanmamıştı. İlk turda Miami Heat’i, ikinci turda Cleveland Cavaliers’ı 4-1 mağlup etmişler, Doğu finalinde Indiana Pacers’ı süpürmüşlerdi. 2024 NBA Finalleri’nde Dallas Mavericks’i 4-1’le geçeceklerdi ama ben 9 Haziran’da henüz bunu bilmiyordum. Tahmin ediyordum fakat “Belli olmaz, Luka ile Kyrie var” diye düşünüyordum. Aslında ikinci maç günü bunları da çok düşünmüyordum. Aklımda “Acaba bugün TD Garden’da ne yemek var?” sorusu dolaşıyordu. Yanıtımı kısa sürede buldum. Final logolu top şeklindeki pasta dikkatimi çekmişti fakat günün olayı ıstakozdu. Basın odasının ortasında yüzlerce ıstakoz vardı ve balıkçı kostümlü bir aşçı tarafından servis ediliyordu. Istakozun nasıl yendiğini bilmeyen ve el becerisi olmayan bir cahil olarak yine de tüm cesaretimi topladım ve yemeği aldım. Gömleğimi kirletmek için birkaç saniye yetecekti. 

Derken dikkatimi bir figür çekti. 1981 NBA Finaller MVP’si Cedric Maxwell basın odasındaydı. Bird’lü o takımın finallerdeki en iyi oyuncusu olan Maxwell, Dan Shaughnessy ile koyu bir sohbetteydi. Maxwell, 1981 NBA Finaller MVP’si olarak ona hediye edilen saati yanında getirmişti. Shaughnessy’nin kitabında da bu konuya dair bir bölüm vardı. Maxwell’in MVP olduğu sezondan bir yıl sonra NBA, finallerde MVP seçilenlere araba vermeye başlamıştı. Bu durum Maxwell’in canını sıkmıştı ve defalarca eski NBA Başkanı David Stern’e “Nerede benim arabam?” diye sormuştu. Kitabın aktardığına göre Stern’ün cevabı her seferinde aynıymış: “Senin döneminde sponsor farklıydı.” Muhtemelen bütün eski oyuncular gibi Cedrix Maxwell de NBA’in dönüşümüne inanamıyordu. 1980’lerde Bird ile Magic sayesinde yeni bir döneme giren lig, gözünü dünyaya çevirmişti. Michael Jordan Çağı, ligin şöhretini hayallerin de ötesine taşıdı. NBA, bütün Amerikan sporlarından farklı olarak, uzun süredir global bir lig. O yüzden basın odasından parkeye yürürken elli farklı dil duyuyorsunuz. 

Hatta bu küreselliğin içinde Türkçe bile var. Maç öncesi dolaşırken “Nasılsın kardeş?” diye yaklaştı bir abimiz. Yıllardır ABD’de yaşayan ve Jayson Tatum’ın koruması olarak ter döken Ozzy Abi’yle böyle tanıştım. Kartımdan ismimi okuyup yanıma gelmişti. Hemen açlık durumumu sordu ve Arda Turan’ın tribünlerde olduğu bilgisini verdi. Benim ilgi alanımda ise Tatum vardı. “Patron” olarak hitap ettiği Tatum’ın çok iyi bir insan olduğunu, artık aile gibi kaynaştıklarını söyleyen Ozzy Abi, “Gelecek sene kısmet olursa patronu Türkiye’ye getirmek istiyorum” diyordu. Artık maça az kalmıştı ve onun görevine devam etmesi, benim de tribündeki koltuğuma gitmem gerekiyordu. Yine de Tatum’a kebap ısmarladığımız ve NBA konuştuğumuz bir masa hayali aklıma girmişti…

İkinci maça Mavericks hızlı başlamıştı. İlk yarıda Doncic’in attığı 23 sayıya Irving de 10 sayıyla destek olmuştu. Boston’da ise üçlükler girmiyordu. Fakat Joe Mazzulla’nın öğrencileri şampiyon karakterlerini o anlarda göstermişti. Dallas savunmasına, bilhassa da Doncic’in ayaklarına hücum eden Boston, dış şut tehdidi sayesinde rakibinin dengesini bozmuştu. Şutlar girmiyordu belki fakat denemeye devam edeceklerdi. Mühim olan, rakip savunmanın o şutlara tepki vermesi ve o tepkiden elde edilecek boşluklara sızmaktı. Bunu da Jrue Holiday’le başardılar. Pota arkası tribünündeki koltuğumdan hayranlıkla izlediğim Jrue, daha önce Milwaukee Bucks’la yüzük kazanırken savunmada fark yaratmıştı. Burada ise maçı hücumuyla getirecekti. Tatum ile Brown’ın baskıyı üzerlerine çekmelerini fırsat bilen Jrue, doğru zamanda yaptığı topsuz koşularla turnike idmanına başlamıştı. Belki attığı sayılar çocuk oyuncağı gibi görünüyordu ama gerisinde yoğun çalışma, doğru sistem, tecrübe ve oyun hissi vardı.

Dengede biten ilk yarı ev sahibini rahatlatmıştı. İkinci yarıda adım adım farkı açtılar ve üçüncü çeyreğin sonunda Payton Pritchard’ın attığı orta saha basketiyle bütün rüzgârı arkalarına aldılar. Boston şampiyonluğa yaklaşıyordu. Kyrie oyuna bir türlü giremiyordu, Luka’nın tek başına bu yükü finalde taşıması imkânsızdı. Luka’nın savunmadaki zaafları ise Dallas’ın görev adamlarını fazla mesaiye zorluyordu. Finallerin kendine has baskısı da o görev adamlarının kaybolmasına sebep olmuştu. Boston birkaç dakikalık Dallas patlamalarına göğüs geriyordu ve “Bu bizim sezonumuz” mesajını veriyordu. 

Benim için de rüyanın sonu gelmişti. Odama dönmem, Boston’daki son Amerikan Mutfak programımı çekmem ve ertesi gün ABD’ye veda etmem gerekiyordu. 2001 NBA Finalleri ile âşık olduğum NBA, çeyrek asır sonra bana güzel bir karşılama yapmıştı. Rekabet açısından unutulmaz bir final mi izlemiştim? Hayır. Luka ile Kyrie, Boston’ı biraz daha zorlayabilir miydi? Muhtemelen. Zorlandığı senaryolardan bile Celtics’in galip çıkması olası mıydı? Evet. Yine de TD Garden’dan dönerken maçların seyrinden çok daha başka şeyleri düşünüyordum. 

“Bu anları unutmayacağım” diyordum kendi kendime. ABD’ye yeniden geleceğimi, daha büyük finaller seyredeceğimi hayal ediyordum. Ama hiçbirinde TD Garden koridorlarından sahaya çıktığım o ilk saniyelerin heyecanı olmayacaktı. Elimdeki kitaba döndüm. Dan Shaughnessy bir itirafta bulunuyordu. Celtics’in üç şampiyonluk kazandığı 1980’lerde yaşarken bazen ânın tadını çıkaramamıştı. Kafasında hep yeni bir haber bulmak vardı. Celtics’in kazanmasını anlatmaktan sıkılmıştı. Oyuncular bile bu konuda onunla dalga geçiyorlardı. O Celtics’in parçası olan Rick Carlisle, “Eğer cesaretin olsaydı bu kitabın adını I Hope They Lose (Umarım kaybederler) koyardın” şeklinde bir şaka bile yapmıştı. 

Bize uzak bir dünyanın şakaları ve hatıralarıydı bunlar ama dünyanın kalbinde, NBA’in merkezindeymiş gibi hissettiğim o birkaç günlük maceraya iyi bir kapanış olabilirdi. Ben kimin kazandığını umursamıyordum. Sansasyon peşinde değildim. Kulis haberlerini umursamıyordum. Sadece ânı, bu sporu yaşamaya çalışıyordum. Tek düşündüğüm zamanın azıcık yavaşlamasıydı. Sonsuza kadar sürmesine gerek yoktu. Fakat biraz yavaşlasa fena olmazdı. Ne yazık ki oyun da hayat da çok hızlı aktı ve bana hatıra olarak birkaç ıstakoz bıraktı. 

O anların etkisini hiç unutmadım. Testlerden ve kimin nereyi kazanacağına yönelik sohbetlerden canımız sıkıldığında -neredeyse her zaman- çıkıp basket oynar ya da fotokopicinin oradaki pinpon masasına giderdik. Bizi nasıl bir hayatın beklediğini düşünür, gelecekte nasıl görüşmeye devam edeceğimize dair sözler verirdik. Bazılarını tuttuk, bazılarını tutamadık. Mesela hâlâ en sık görüştüğüm iki arkadaşım liseden, Cem ve Onur. Aslında üç ve dört de öyle: Liam ve Noel Gallagher.

Şaka yapmıyorum, lisede hayatımın Oasis olduğu bir dönem vardı. 14-15 yaşlarında Definitely Maybe ve (What's the Story) Morning Glory? albümlerini keşfetmiş, her gün Atalar-Soğanlık otobüsünde Oasis dinlemeye başlamıştım. Bununla da yetinmiyor, bulabildiğim her röportajlarını incelemeye, İngilizcemi geliştirmeye çalışıyordum. Liam ile Noel’in klasik bir yabancı dil öğretmeni olmadığı açıktı ama onlar sayesinde Manchester argolarıyla tanıştım, rock tarihinin en komik muhabbetlerinden bazılarını ezberledim.

Zamanla bu deneyimin evrensel olduğunu fark ettim. Örneğin 2009’da dağılan ve bugünlerde yeniden toplanan Oasis’in 1990’larda yaptığı etkiyi ABD’li müzik yazarı Steven Hyden şöyle açıklıyor: “Oasis’i sevmek bütünsel bir tecrübedir. Evet, onları seversiniz çünkü şarkılarından hoşlanırsınız. Fakat aynı zamanda röportajlarına bayılırsınız. Belgesellerine sevdalanırsınız. Öğrenim sürecinde size sayısız kaynak eşlik eder. Oasis’i yanında getirdiği bütün bu şeylerle birlikte seversiniz ki bu durum günümüzde, bilhassa rock grupları için, pek geçerli değil. Şimdi de harika müzik yapan sayısız müzisyen var. Fakat ne yazık ki çoğu sıkıcı…”

Bu yazının amacı lise anılarımdan bahsetmek değildi ama cidden, sadece yıllığıma bakan biri bile saplantımın boyutlarını fark edebilir. Pek çok arkadaşımın yazdığı gibi berbat sesimle şarkı söyleyerek herkesi bunaltıyordum. Lakin utangaç bir çocuk olarak Oasis sayesinde özgüven kazanmış, dünyaya açılan bir kapı bulmuştum. O kapının ucunda yeni arkadaşlar, seyahatler, üniversite sıraları, işler olacaktı. 1990’lar başında kurulan, ben kundaktayken ilk şarkılarını yapan, ben lisedeyken son demlerine giren, ben üniversiteye geçerken dağılan bir grup bana yardımcı olmuştu. Onlar sayesinde odamdan çıkmıştım.

Dünya aslında bunu istemiyor. Teknoloji eve kapanmamızı, odamızdan her şeyi bir telefonla çözmemizi söylüyor. Yemekten alışverişe hayatın her alanında onlarca yardımcımız var. Lakin akıllı telefonların 2010’lardan bu yana hayatımıza yaptığı başka bir etki var. Teknoloji -biliyorum bu tespitleri yapmak da klişeleşti ama- artık bizim hizmetimizde değil. Teknoloji bize hükmediyor. Dünyamız, Silikon Vadisi sayesinde genişlemedi. Tam tersi, Silikon Vadisi’nin bizim için daralttığı bir evrende sadece tüketerek, kavga ederek, ‘retweet’ ya da ‘like’ peşinde koşarak, öfkelenerek ve endişelenerek varolan canlılarız. 

Öyle ki ilgi alanlarımız bile artık algoritmaların eseri. Etkilendiğimiz bir eserden başkasına sekerken ancak yapay zekânın çapı kadar geniş bir ağa ulaşabiliyoruz. Tabii, algoritmalardan önce de müzik kanallarının, plak şirketlerinin, dergilerin etkisindeydik ama sosyal medyanın ve belli başlı tekellerin kültür sanat dünyasını ele geçirmesinden evvel kendi beğeni haritamızı daha rahat çizebiliyorduk. Mesela Oasis’in ilk albümünü, yani Definitely Maybe’yi genç yaşta dinleyen biri için müzik tarihinde bambaşka kapılar açılır. Rock 'n' Roll Star, ergenlikte kapana kısılmış herkesin isyanı olabilir pekâlâ. Liam Gallagher’ın o pür sesinde John Lennon’ı da bulursunuz John Lydon’ı da... Shakermaker’la Manchester’ın Manchester olduğu yıllara gidebilirsiniz. Up in the Sky’la The Beatles yolu açılır önünüzde. Bring It on Down’la Sex Pistols’ın bıraktığı yerden, punk müziğin zirvesinden bir şarkı dinlersiniz. Cigarettes & Alcohol açık bir T. Rex esinlenmesine (Get It On) hatta çalıntısına sahiptir. 

Inspiral Carpets’in turne elemanı olarak çalıştığı kısa dönem dışında ya düşük ücretli işlerde dirsek çürüten ya da işsiz olan Noel Gallagher, ilham kaynaklarını hiç gizlemedi. İki kardeşi ve annesiyle birlikte hayatta kalmaya çalışan, babasının aileye verdiği zararı müzikle yenmeye çalışan Noel için sevdiği şarkılar kaçışın ta kendisiydi. 1980’lerde yoksulluk yardımı alarak geçinmiş, Margaret Thatcher’ın soyup soğana çevirdiği işçi sınıfının bir üyesi olarak hayalsiz, ümitsiz, beş parasız yaşamış; buna rağmen doğduğu toprakların etkisiyle The Stone Roses’tan The Beatles’a pek çok grupla tanışmış; o yıllarda Manchester’ı etkisi altına alan The Haçienda gece kulübü sayesinde elektronik müziği keşfetmişti. 1990’ların başında Creation Records’un dikkatini çektiğinde o kaynakları kendi dünyasıyla yoğurdu. Tesadüfen müzikle tanışan kardeşi Liam Gallagher’ın sıradışı vokali ile Noel’in müzikal hafızası ve becerileri birleşince ortaya 1990’ların en ünlü İngiliz grubu çıktı. Oasis’in 1994 ila 1997 yılları arasında kırdığı rekorların haddi hesabı yok. Her yerdeydiler. Çok sattılar. Herkesi yendiler.

Ben yaşım sebebiyle Oasis’i daha sonraları, 2000’lerin ortasında, internetin açık ve dağınık evrelerinde tanıdım. Hoş, herkes gibi Wonderwall’u biliyordum. 1990’ların sonunda ablamlarla birlikte izlediğimiz kanallarda Wonderwall klibinin dönmediği kaç hafta vardı ki? Türkiye’de bile Oasis’ten kaçamazdınız. Fakat 2000’lerin ortasında bu tanışıklığı ilerlettim. İlk iki albümün büyüsüyle de yetinmedim, hâlâ çok parlak tarafları olduğuna inandığım Be Here Now’ı deli gibi dinledim, her Oasis hayranı gibi “Esas Acquiesce gibi B-side parçaları en iyi şarkıları” iddiaları attım, Standing on the Shoulder of the Giants’tan Dig Out Your Soul’a geç dönem kayıtlarının ışıltılı yanlarını aradım. Bazen buldum, bazen bulamadım, bazen bulamasam da bulmuş gibi yaptım.

İlk bakışta öyle görünmese de Oasis aslında siyaseten incelenmeye de değer bir gruptu. Mesela geçen hafta The Guardian için bir yazı kaleme alan Alex Niven şöyle diyor: “Oasis’in esas sihri neydi? Onlar kısa bir süre de olsa daha iyi bir Britanya’nın mümkün olduğunu göstermişlerdi.” 1990’lara damga vuran Gallagher Kardeşler, İrlanda kökenli bir ailenin Manchester’da doğan fakir çocuklarıydı. Bir röportajında Noel, ergenliğini şöyle anlatıyordu: “17 yaşındayken tipik bir gençtim. Futbol maçlarına gidiyor, ot içiyor, yoksulluk yardımı alıyordum.” Albümlerinin rekorlar kırmasından sonra hayatında neler değiştiği sorulduğunda ise şu cevabı veriyordu: “Artık daha büyük bir televizyona sahibim. Fark da bu. Zaten tek istediğim daha büyük bir televizyona sahip olmaktı.”

Alex Niven’ın Definitely Maybe albümü üzerine yazdığı kitap da bu açıdan zihin açıcı. Niven, Oasis’in şarkı sözlerindeki okyanus, gökyüzü gibi ortak noktalara odaklanıyor; onların bilhassa ilk albümlerinde nasıl şehirden kaçış (“I live my life in the city / There's no easy way out”) teması üzerine yoğunlaştıklarını, o kaçış fikrinin köklerinde ise Thatcher döneminde işçi sınıfından olmalarının yattığını anlatıyor. Niven’a göre Manchester’da babasıyla, annesiyle birlikte yoksulluk yardımı kuyruklarında bekleyen çocuklar olarak büyümek o şarkıların ortak noktası. Oasis’in o kaynaktan beslenip marşlar üretmesini, o marşlarda da sadece “parayı bulup yırtmanın” değil; Live Forever’da (“We see things they'll never see / You and I are gonna live forever”) ya da Bring It on Down’da (“You're the outcast, you're the underclass / But you don't care – because you're living fast”) olduğu gibi alt sınıfın ortak değerlerinden söz etmelerinin önemli olduğuna inanıyor. Akabinde de Liam ile Noel’in ilk albümle milyoner olduktan sonra ‘Blair İngilteresi’nde nasıl reklam yüzü olarak kullanıldığını, Tony Blair yönetimindeki İşçi Partisi’nin Thatcher politikalarının pek çoğunu devam ettirirken Oasis’in şöhretinden nasıl faydalandığını anlatıyor. En nihayetinde, Niven solcu bir akademisyen olarak bu dönüşümü hayal kırıklığıyla eş tutuyor.

Tabii ki şu an benim odak noktam Oasis ve siyaset değil. Ama bu hayal kırıklığının bir kısmını biz de bilet kuyruklarında yaşadık. Yakın zamanda barışan Oasis’in kitleler üzerinde öyle farklı bir etkisi var ki 30 Ağustos 2024’te çıkan dönüş turnesi biletlerine 15 milyon insan başvurdu. Oasis ile Ticketmaster’ın 150 sterlin olarak duyurduğu İrlanda ve İngiltere konser biletlerinin bir kısmı bu yoğun ilgi karşısında satış ânında 350 sterline çıktı. Kapitalizmin bu soygunculuğa uydurduğu kılıf ‘dinamik fiyatlandırma’ydı. Oysa ki dinamik olan tek şey içinde yaşadığımız bu evrensel cenderenin ilgi alanlarımızı, nostaljik bağlarımızı, en kalbi duygularımızı sömürmedeki başarısıydı. Kimisi aşkını kalbine gömdü, benim gibi şansı yaver gidenler normal fiyatlardan biletlerini aldı, kimileri de pahalı biletlere (İtiraf edeyim, bundan da bir tane aldım) yöneldi. Lakin çoğu kişinin ağzında nahoş bir tat kaldı.

Bu hikâyede, artılarıyla ve eksileriyle, unutulmaz bir taraf var. O da esas altını çizmek istediğim noktayı oluşturuyor: Bir ergenin tutkularıyla kurduğu ilişkinin yıllar içinde aldığı farklı şekiller. Küçük yaşlarda Oasis gibi bir gruba vurulmanın bir insanın hayatında yaşayabileceği en büyük zenginliklerden biri olduğuna inanıyorum. Ben de önce bir şarkıya vuruldum, sonra bir albüme. Devamında Liam’ın karizması ve Noel’in becerisi farklı bir etki bıraktı üzerimde. Akabinde röportajlarının hastası oldum. Oasis-Blur kavgasının detaylarını okumak eğlenceli geldi. Britpop tarihine inip oradan 1980’lere uzanmak hatta 1970’ler ve 1960’lara dalmak kaçınılmazdı. Zamanla İngiliz medyasını da siyasetini de tanıma şansım oldu, 1990’larda kıyıda köşede kalan müzisyenlere bakarken sanatın kapitalizmin nasıl merkezinde olduğunu kavrama şansı buldum. 

Daha da ilginci, bu öğrenmeye eşlik eden süreçti. Basının fiziksel anlamda hâlâ yaşadığı, dergilerin veya CD’lerin izinin sürülebildiği günlerde Google, forumlar, hayran siteleri, Ekşi Sözlük ve benzeri mecralar sayesinde bambaşka yerlere ulaşma şansı vardı. O şansı kullandıktan sonra, ertesi sabah okula dönüp arkadaşlarımızla bütün bunları tartışırdık. Oyun da oynardık elbette, internette ve okulda geçirdiğimiz ergenlik günleri 1920’ler Viyana kahvehaneleri derinliğinde değildi. Yine de araştırdıklarımızı teneffüslerde, öğle yemeklerinde bazen tutkuyla, bazen hava atmak için bazen yarım yamalak da olsa paylaşmak o günlerin bir parçasıydı. Anlatırken, tartışırken anlıyorduk neyi öğrenip neyi öğrenmediğimizi. Kaç sabah Cem’den “Abi esas bu var” cümlesini duyduğumu sayamam mesela. Ya da Asaf’ın “Saçmalama” tepkileri ve Onur’un iğnelemeleri sayesinde defalarca kendi içimde sorgulamalara girmişimdir. 

Liseden, üniversiteden mezun olmak, o sınıf ortamını kaybetmek hayatın bir parçası. Büyüyoruz, başka öncelikler devreye giriyor ve ilgi alanlarımızla kurduğumuz ilişkiler de gündelik kaygılar ve geçim dertleri arasında sönüp gidiyor. Yine de hayatın akışı içinde kendimize nefes alacak alanlar kuramaz mıyız? Biliyorum, akıllı telefonların bizden çaldığı dikkat eşiğimiz nedeniyle sevdiğimiz bir sanat eseriyle kurduğumuz bağ şimdilerde sadece tüketime dayanıyor. Şarkıların, filmlerin, dizilerin hatta yazıların tek bir başlıkta, ‘content’ olarak değerlendirildiği, sadece oyalayıcı işlevi üzerinden kabul gördüğü, çoğunlukla da akıllı telefonla geçirdiğimiz saatlere fonda eşlik ettiği bir dünya bu. 

Yine de neyi kaybettiğimizi bilmeden ne için savaşmamız gerektiğini anlayamayız. Liseye dönmek, yeni bağlar ve temaslar kovalamak, interneti bir sınıf gibi kullanmak mümkün mü? Öfkeyi ödüllendiren sosyal medya tekellerinin bazen tersine gitmek, başka insanlara gerçekten ulaşmaya çalışmak; küçük gruplar, mail listeleri, farklı oluşumlarla internetin ilk dönemlerine dönmek ihtimal dahilinde mi? Veya fiziksel dünyaya daha fazla zaman ayırmak; kitap, film kulüpleriyle, atölyelerle, herhangi bir amaç olmadan, sadece ilgi alanlarımız üzerinden muhabbet edip tartışmak kulağa nasıl geliyor? 

Oasis’in dönüşü aklıma bunları getirdi. Birkaç günlüğüne yeniden okul sıralarına dönmek, heyecanımı, tutkularımı, bilet sürecindeki hayal kırıklıklarımı arkadaşlarıma anlatmak, kafa ütülemek istedim. Sonra 2000’lerin altından çok sular aktığını hatırladım. Bu yüzden buraya yazıyorum. Bugün sınıf arkadaşlarım sizlersiniz. Biliyorum, lafı çok uzattım ama sadece anlatmak için burada olmadığımı bilin. Dinlemeye de hazırım. Bir teneffüs arasındayız. Derslere daha var. Bir şarkı açalım ve konuşmaya başlayalım.

2010 Dünya Basketbol Şampiyonası’nın hayatımızı aydınlattığı günlerde fırtınalı bir onyıla başlamıştık. 2010’lar ekonomik, kültürel ve siyasi açıdan çok sert geçecekti. Haklarımız elimizden alınacak, yaşamlarımız her geçen gün daha da kısıtlanacaktı. O sırada milli takım da basketbolun zirvesine yürüyordu. Spor bakanlığı, federasyon, kaptan Hidayet Türkoğlu da o başarıyı siyaseten kullanıyor, iktidarın hegemonyasına parkelerden yeni bir tuğla ekliyordu.

Hayat ilginç akıyor. Durant, 12 Eylül 2010’da kalbimizi kırdığında çok kahrolmamıştık. 2007 NBA Draft’ının iki numarası, Seattle’da başlayan, kısa sürede Oklahoma’ya taşınan kariyerine İstanbul’da sınıf atlatmıştı. Evet, 12 Dev Adam’ın şampiyonluğu kaçırması üzücüydü lakin karşımızda bir dev vardı. 2.13 civarlarındaki bir genç yıldızın dışarıdan bu kadar kolayca şut atabilmesi büyüleyiciydi. Kendimizi parçalayamazdık. Yalnızca şapka çıkarabilirdik. 

Daha fazla üzülmemiz gereken, Türkiye-ABD maçıyla paralel izlediğimiz referandum sonuçlarıydı. Lakin televizyon karşısına oturduğum arkadaşlarımla birlikte gençliğin verdiği umuttan mı, bilemiyorum; geceyi klasik bir seçim hüsranıyla bitirmemiştik. Üzgündük. Hem Durant’e yenildiğimiz hem de sandıkta kaybettiğimiz için. Fakat hayat bitmemişti. O enerji, bir şeyleri değiştirebileceğimize dair inanç, birkaç sene sonra Gezi Direnişi’nde de izlerini gösterecekti. Sadece sandıkta ya da internette değil; sokakta da hakkımızı arayacak gücü kendimizde ve en önemlisi yanımızda bulmuştuk.

Hâlâ tuhaf geliyor. 12 Eylül 2010 akşamı NTV’den maçı takip ederken o günün aklımızda bu kadar kalacağını hayal edemezdim. Büyük bir performanstı ama geçip gidecekti. Durant için pek çok benzer deneyim kapıdaydı. Bizim için de hayatımızın değişeceği, her şeyin daha iyiye gideceği yıllar yakındaydı. Böyle umuyordum. Dönüp bakınca, safın tekiymişim.

Diğer yandan, Durant pek çok büyülü akşamın parçası oldu ama İstanbul’daki o maç, sanki onun için de farklı bir yerde kaldı. Öyle ki bugünlerde hâlâ o maçı düşünüp düşünmediğini merak ediyorum. Özellikle de 2024 Paris’ten sonra…

Paris demişken, o basın açıklamasını gördünüz mü? Durant bir yemek masasında oturuyor. Önünde bir kadeh kırmızı şarap ve birkaç kutu ice tea var. Yanında ise annesi var. KD bir yandan konuşuyor, bir yandan da yemeğini yiyor. Olimpiyat oyunlarının unutulmaz gecelerinden biri. Amerika Birleşik Devletleri, yarı finalde Sırbistan’ı yeneli birkaç saat olmuş. Durant “Bu maçın parçası olan herkes ömrü boyunca bu geceyi hatırlayacak” diyor. 

O maçın parçası değildim ve ben bile hayatım boyunca hatırlayacağım. Paris’ten uzakta, İstanbul’da bir stüdyoda, bu maçı yorumluyordum. Ve üzerinden saatler geçtikten sonra bile uykuya dalamıyordum. Maç bir film şeridi gibi gözümün önünden geçiyordu. İlk çeyrekten farkı yakalayan Sırbistan. Joel Embiid ve Anthony Davis karşısında oyunu yöneten Nikola Jokic. Sahadaki herkese meydan okuyan Bogdan Bogdanovic. İlk saniyeden üçlük fırtınasına başlayan Aleksa Avramovic. “Nasıl yani, ABD elenecek mi?” düşünceleri. LeBron, Durant ve Curry’nn sırayla sahneye çıktığı o son beş dakika. 

Evet, unutulmaz bir maçtı. Durant’in açıklamasına bakıyordum ve orada benim gibi, o maçı hafızasına kazıyan milyonlarca insan gibi, samimi bir heyecan görüyordum. Karşımızda tek başına bir endüstri, yaşayan bir efsane ve büyümeyen bir çocuk vardı. İşin güzel tarafı, Durant konuşmak zorunda değildi. Olimpiyatta böyle bir yükümlülüğü yoktu. Yine de uzatılan her mikrofona geceyi değerlendiriyordu. Manşet olma derdi yoktu. Sadece en hakiki tutkusundan bahsetmek istiyordu. 

Peki ya LeBron? Onun için medya her zaman mühimdi. Messi ve Ronaldo’yla birlikte 21. yüzyılın en ünlü sporcusu olmakla kalmamış; kavga etmeye, tartışmaya, en basit konuda bile ikiye bölünmeye hazır internete her zaman istediğini vermişti. Konuşmadığı, konuşulmadığı bir gün bile yoktu. Fakat Paris’te LeBron bile çok rahattı. Takım arkadaşlarının ona bıraktığı merkezde yeni anlatılar peşinde koşmadı. Eğlendi, antrenman yaptı, maçlara çıktı; mesajı değil, oyunu kontrol etti ve gerektiği yerde sahneyi arkadaşlarına, en çok da gönülden sevdiği Durant ile Curry’ye bıraktı. Beyazlar düşen sakallarıyla başka biri olmuştu.

2024 kadrosu, büyük ihtimalle, bir çağın bitişini simgeliyordu. 2003 NBA Draft’ının bir numarası LeBron, 2007 sınıfının iki numarası Durant ve 2009’un yedi numaralı seçimi Curry başrollerdeydi. Üçlünün tek hedefi Paris’te altın almak değildi. Aynı zamanda basketbolun son yirmi yılının simgeleri olarak iyi bir perde kapanışı arzuluyorlardı. LeBron babalar ve oğullarla oynamıştı, Pistons’ın ikinci Bad Boys dönemiyle de Spurs Hanedanı’yla da Warriors Devrimi’yle de Nikola Jokic’le de boğuşmuştu. Durant, fizik-yetenek karışımıyla ‘Unicorn’ çağını başlatmıştı ve Kristaps Porzingis’ten Victor Wembanyama’ya onlarca basketbolcuya ilham vermişti. Curry ise, kısa ve öz, oyunu değiştirmişti. Basketbol ondan önce başka bir oyundu, ondan sonra başka…

Dolayısıyla, Sırbistan maçının son çeyreğine girilirken heyecanlanmamak imkânsızdı. Kadro kalitesi açısından 1992 ile 2008’in yanına yazılan 2024 ekibi, ciddi bir kâbus görüyordu. Sırbistan farkı çift hanelerde tutmuştu ve ABD bir türlü arayı kapatamıyordu. Sonra döndüler ve inanın bana, o dönüş hiç de sıradan değildi. LeBron-Durant-Curry üçgeni, miraslarını kurtarmak zorundaydı. Eleştiri yağmuru altındaki Steve Kerr en basit rotasyonunu seçti. Sahaya bu üçlüyü sürdü, yanlarına da Booker ile Embiid’i ekledi. Bir anda ortaya 2008 İspanya-ABD karşılaşmasından beri uluslararası basketbolun gördüğü en nitelikli kapışma çıktı.

Ya Fransa maçına ne demeli? Dürüst olmak gerekirse, ABD sanki yarı finalde olimpiyatı bitirmiş gibi hissediyordu. Dış şut sokmakta zorlanan Fransa’nın ABD’nin hücum gücüne rakip olamayacağı düşünülüyordu. Fakat ev sahibi beklentileri tersine çevirdi. Fransa finali de defalarca krize girdi. Ve orada ABD’ye zaferi bir takım çalışması getirmedi. Bu sefer Curry tek başınaydı. Sporun gördüğü en büyük tek kişilik şov olarak üçlükleri rakip potaya yağdırdı. Fransa öyle çaresiz durumdaydı ki sahada LeBron, Durant ve Booker varken Curry’ye ikili sıkıştırma göndermekten çekinmediler. O da çare olmadı. Steph, ilk ve muhtemelen son olimpiyatını tarihin en büyük şutlarından biriyle bitirdi.

Tıpkı yarı final sonrası olduğu gibi, finalden sonra eve yürürken de mutluluk sarhoşuydum. Sezon boyunca NBA mesaisi yaptığım arkadaşlarımla (Ali Konavic ve Cengiz Uygur) bahsi geçen maçları anlatmam bu mutluluğun tek sebebi değildi. NBA yıldızlarının başarıya gitmesi de bu hislere yetmezdi. Zaten Sırbistan ya da Fransa’nın kazanmasından da farklı açılardan hoşnut olurdum. Başka bir şey vardı o mutluluğun arkasında.

Yürürken düşünüyordum, ben bu resmin neresindeydim? İstanbul’dan olan bitene anlam vermeye çalışan cümleler kurmak beni bu serüvenin parçası yapar mı? Muhtemelen hayır. Fakat bir yandan da spor, edebiyat, sinema bu yüzden yok mu? Bütün bu maçlar, eserler bizimle birlikte anlam kazanıyor. Biz dünyayı etkiliyoruz, dünya da bizi etkiliyor, en kötü yanımızdakine dönüp “Seyrettin mi?” diye soracak hatıralara sahip oluyoruz.

Evet, 2010’u unutmamıştım. Orada bazen tribünde, bazen ekran başındaydım. 2004’te Rüya Takım’ın milli takımımızla yaptığı iki hazırlık maçını kim aklından çıkarabilirdi ki? Onu da hatırlıyordum, ilk maça bilet bulmuştum. Bana basketbolu sevdiren Allen Iverson için, genç LeBron James için… Altı sene sonra genç Durant ve genç Curry ile buluşacağımız parkelerde önce 2003 NBA Draft sınıfının parlak umutlarıyla tanışmıştık.

Yürürken düşünmeye devam ediyordum, ülke olarak bu resmin neresindeydik? Madalya tablosundaki yerimizi tartışıyorduk, güzel. Peki ekonomide kaçıncı sıradaydık? İfade özgürlüğünde? Daha da basiti, basketbolda ne durumdaydık? Mesela Temmuz ayında sevgili Erman Kunter, Cumhuriyet’te dert yanıyordu. FIBA sıralamasında sürekli geri düşmemize, Madagaskar’ın hakem gönderdiği olimpiyatta hakemimizin olmayışına, mili takımımızın Fransa’dan özel maçta yediği 50 sayılık farka, olimpiyata giden takımlarla oynayacağımız hazırlık turnuvasından çekilmemize… Kunter şöyle sesleniyordu: “İsteseniz bu kadar kötüsü olmaz. Aklıma ya sizi birileri kandırmış ya da hiç inanmak istemiyorum ama basketbol umurunuzda değil geliyor bana. Kısa, orta ve uzun vadeli bir plan kurmalıyız. Gidişat basketbolumuzun çok kısa süre içinde hentbolun bile gerisine düşeceğini gösteriyor.” 

2004 ve 2010 gibi 2008 de unutulmazdı. 2024 de hatırlanacak. Durant haklıydı. Bu maçların parçası olanlar yaşadıkları duyguları hayatları boyunca unutmayacaklar. Öyle ki LeBron finalden dört gün sonra profil fotoğrafını değiştirdi ve takımca çektirdikleri klasik pozu hesabına işledi. Herkesin hatıralara, eşyalara, karelere, posterlere, paylaşımlara ihtiyacı vardı. Benim de var. Maçları bilgisayarıma indirdim, fotoğrafları kaydettim, sonra da kendime, bize döndüm.

Bu hikâyede üzücü olan; bütün bu yılları, olimpiyatları, şampiyonaları, İstanbul’a yolu düşen genç LeBron’u, genç Durant’i, genç Curry’yi düşünürken bizim başımıza gelenleri hatırlamaktı. Hafızalarımıza farklı Rüya Takım kadrolarını kazıdığımız bu yıllarda adım adım hayatımız kâbusa dönmüştü. Ne yazık ki hâlâ o kâbustan uyanmayı bekliyoruz. Bizim de rüyamız bu işte. Daha fazlasına sahip olmalıydık hissi. Daha iyisini hak ediyorduk düşüncesi. Sadece sahada değil, hayatta da her şey daha başka olabilirdi üzüntüsü…

5 Ağustos 2024, Armand Duplantis’in sırıkla atlama finalinde 6.25 atlayarak dünya rekoru kırdığı olağanüstü bir gündü. 24 yaşındaki yıldız, spor yaşamına yeni destanlar eklerken bizim başka bir gururumuz vardı. 2020 Olimpiyat Oyunları’nda finale kalarak 10. olan Ersu Şaşma, 2024 Olimpiyat Oyunları’nda sırıkla atlamada bir kez daha final görmüş, 5.85 atlayarak beşinciliğe ulaşmıştı.

Evet, madalya kazanamamıştı. Yıllar sonra yapılacak bir çalışmada, Türkiye’nin olimpik mazisini yazacak bir araştırmacı için o gece belki anlamlı olmayacaktı. Fakat Ersu’nun başarısı, podyum getirmese bile, hatırlanması gereken bir sayfa. Bir dönüm noktası demek iddialı olur. Fakat üzerine düşünülmeli, konuşulmalı.

O pazartesi akşamı, desteklemekten gurur duyduğum bir milli sporcunun beşinciliğiyle aklıma kazınsa da sadece orada kalmamıştı. Çünkü aynı yarışmada Duplantis, 2024 Paris’e imzasını atmıştı. Önce rakiplerini izlemiş, akabinde kürsünün diğer basamakları belli olduktan sonra direksiyona geçmişti. Tek rakibi kendisiydi. Yaşarken tarihi de yazıyordu. 

Bunu zaten biliyorduk. Olimpiyattan aylar önce, eşimle “Acaba Paris’e gitsek mi?” hayalleri kurduğumuz dönemde not aldığımız ilk etkinlik erkekler sırıkla atlama finaliydi. Zira Duplantis’in rekoru, yıllar sonra “Oradaydık” diyeceğimiz bir an olacaktı. Öyle de oldu. Belki Paris’e gidemedik ama televizyon başında izlerken bile tüylerimiz diken dikendi. 

Duplantis altını garantilemiş, rekor denemelerine başlamadan önce bir Yusuf Dikeç sevinci yapmıştı. Arkadaşlarımıza, aile büyüklerimize “İzledin mi?” diye mesajlar attığımız gece, bir anda başka açıdan Türkiye’nin Paris macerasına bağlanmıştı. Derken spor bakanımız Osman Aşkın Bak’ın “Olimpiyat rekoru da kırsan Yusuf abini örnek alırsın” mesajı Twitter akışına düştü ve bütün o büyünün ortasında nerede olduğumuzu bize hatırlattı.

Sahi, neredeydik?

10 Ağustos 2017, klasik Hıncal Uluç isyanlarından biriydi. Şöyle başlıyordu Sabah’taki yazısına: “Ekran başında nasıl keyif, nasıl heyecanla oturmuş atletizm izliyorum.. Hayatımın sporu karşımda.. Hem de bir Dünya Şampiyonası var.. Günlerdir her gecem atletizmle dolu.. İşte gene onlardan biri.. Salı gecesi.. Sahada dünyanın seyri en doyulmaz yarışmalarından biri, Sırıkla Atlama var..”

Derken ne oluyor? “Ekrana bakıyorum. Sırığı eline aldı atlet.. Geçerse şampiyon olacak nerdeyse.. Takılırsa elenecek. Onun için tam ölüm kalım atlayışı.. Çıtaya koşmaya başladı ve.. Ve inanamazsınız, TRTSpor tam o anda, adam ölüm kalıma koşarken yayını kesti.”

Devamını tahmin edersiniz. Önce anayasal olarak TRT’ye yükümlülüklerini hatırlatıyor; halkın cebinden aldığı vergilerden, bunun yanına eklediği reklam gelirlerinden söz ediyordu. Arkasından 2017 Dünya Atletizm Şampiyonası canlı yayınının kesilip UEFA Süper Kupa maçına dair bir yorum programına dönülmesine kızıyordu. Haksız mıydı? Elbette hayır.

2017, sırıkla atlama tarihimiz açısından da önemli bir tarihti. O günlerde bunu bilmesek de… Zira 2014’te öğretmenlerinin teşvikiyle sırıkla atlamaya başlayan Ersu, dikkatleri ilk kez o sene üzerine çekmişti. 24 Mayıs 2017’de Mersin Nevin Yanıt Atletizm Kompleksi’nde 5.13’le 20 Yaş Altı Türkiye rekorunu kırmıştı. O tarihten üç buçuk yıl sonra, 24 Ocak 2021’de 5.71’le büyüklerde Türkiye rekorunu da kırdı. 1998’den beri kırılmayan bir rekoru 21 yaşında geçmişti.

2017’de Ersu’nun hayatı değişirken dünya atletizmi ise yeni fenomeniyle tanışıyordu yavaş yavaş. Binlerce atletizm tutkununun sırıkla atlama finalini canlı yayında izleyemediği 2017 Dünya Atletizm Şampiyonası’nda ABD’li Sam Kendricks 5.95 atlayarak şampiyon olmuştu. 18 yaşındaki Armand Duplantis ise 5.50 atlayarak finali dokuzuncu bitirmişti. Ersu’nun gençlerde Türkiye rekorunu kırdığı günlerde yaşıtı Duplantis dünya sahnesine çıkmıştı.

Ersu yedi sene sonra Sam Kendricks ve Armand Duplantis ile Paris’te buluştu. 2021’de Tokyo’da düzenlenen oyunlarda 10. olan Ersu, 2024 Paris’te de finale yükselmişti. Hedefi Tokyo’daki 5.70’inin ötesine gitmekti. Öyle de yaptı. 5.85 atlayarak kendisi adına sezonun en iyi derecesini yaptı. Fakat bu derece madalyaya yetmedi. Duplantis 6.25’le zirveyi aldı. Kendricks, 5.95’le gümüşü müzesine götürdü. Üçüncülük, Yunan sporcu Emmanouil Karalis’indi. Tokyo’da 5.80’le dördüncü olan Karalis, Paris’te 5.90’la üçüncülüğü aldı.

Dolayısıyla Duplantis’in rekoruyla büyülenirken “Teşekkürler Ersu” dememek, bu tablodan gururlanmamak mümkün değildi. Milyonlarca insan da böyle yaptı. 1500 metrede finale çıkarak yüzme tarihimizin ilk olimpiyat finalisti olan Kuzey Tunçelli gibi Ersu da koca bir teşekkürü hak etmişti. Olimpiyatın temelindeki iki spordan gelen bu dereceler, geleneğimiz olan sporlardaki madalyalar kadar kıymetliydi. Fakat bir yandan da şu soruyu soranlar vardı. 85 milyonluk Türkiye, neden hemen her sporda “Teşekkürler X” ülkesine dönüşmüştü? Niçin madalyadan uzaktık? Madalya tablosundaki yerimiz neden bu kadar diplerdeydi?

Osman Aşkın Bak’ın basit şakasının sosyal medyada tepki görmesinin sebebi de buydu. Herkes tweet’i alıntılayıp madalya tablosundaki yerimizi tartışmaya açıyordu. Konuşulması gereken pek çok konu vardı. Spor bakanının işi olimpiyattan esprili tweet atmak mıydı? Etkinliği yakından izleyen takım elbiseliler, nasıl bir başarı kriteri koyuyordu? Hangi sporlarda ne tip hedeflere sahiptik? Bu hedeflerin neden uzağındaydık? Bir yandan bu raporlama yapılıyor muydu yoksa başarının kıyısındaki sporcuların yanında röportaj vermek, fotoğraf çektirmek o koltuğun esas işine mi dönüşmüştü? Veya en başta, o koltukta kalmaya devam edecek siyasi bağlantıları korumak mıydı mesele?

O sıradışı geceden çok değil, 24 saat sonra  “Eurosport ne veriyor, TRT kanalları ne veriyor?” diye ekran başında dolaşırken TRT Spor Yıldız’ın olimpiyat yayınına devam ettiğini gördüm. TRT Spor’da ise futbol programı vardı. Şampiyonlar Ligi elemelerinde Fenerbahçe ile Lille karşı karşıya gelmişti. TRT maçın yayıncısı değildi ama TRT Spor’a üç kişi koyup maçın canlı anlatımını yaptırıyorlardı. O formatı bilirsiniz. Yorumcular canlı yayında maçı izler ve oyun üzerine konuşur. Siz maçı göremezsiniz. Maç izleyen yorumcuları görürsünüz. Onların mimiklerini, tepkilerini takip edersiniz. Bu yayın, devlet kanalı tarafından olimpiyattaki onlarca etkinliğin önüne koyulmuştu. 

Ersu’nun başarısından, Duplantis’in rekorundan, Bak’ın paylaşımından 24 saat sonra tablo ortadaydı. Aslında 2017 Dünya Atletizm Şampiyonası’ndan bu yana bir şey değişmemişti. O gün kazanan Sam Kendricks, bir gece önce milli sporcumuzu geride bırakmıştı. Ve biz ülke olarak çoktan futbol sezonuna hazırlanmaya başlamıştık. 

Yani, yerimizde sayıyorduk.

Kundaktan beri sırıkla atlayan Duplantis’in aile öyküsünü duymuşsunuzdur. Babası Greg, geçmişte Bubka’yla yarışan bir sırıkçı. Annesi Helena ise İsveç’te büyüdükten sonra spor bursu kazanan, Louisiana State Üniversitesi’nde okuyan bir atlet. Helena’nın babası da eski bir sırıkla atlamacı. Greg ile Helena’nın aşkları Louisiana’da başlıyor. Armand orada büyüyor. Greg ile Helena yaşadıkları yerde düzgün bir koç bulamayınca oğullarının antrenörlüğünü üstlenmeye başlıyorlar. 

Bizim bu hikâyeden çıkarabileceğimiz bir ders yok. Helena’nın babasının, Armand’ın dedesinin, 80’li yaşlarına kadar sırıkla atlamayla uğraşması, Helena’yı atletizm pistlerinde büyütmesi, dünya rekoruna giden yolun başlangıç noktalarından biri. Greg’in 5.80 atlayabilen bir sırıkçı olması da... Bütün bu çizgiler birleşti ve ortaya tarihin en büyük sırıkla atlamacısı çıktı. İsveç geleneği, ABD üniversite sistemi, aile tecrübesi, gen, yetenek…

Dolayısıyla Ersu gibi sporculara “Duplantis’i neden yenemiyorsun?” gibi bir soruyu kimse soramaz. Sormuyor da… Mesele şu: Biz Duplantis’in arkasında ikincilik veya üçüncülük için yarışan bir atletizm ülkesi miyiz? Türkiye Atletizm Federasyonu, Ersu gibi bir yeteneğin Los Angeles’ta en iyi dereceyi almasını sağlayabilecek seviyede bir kurum mu? 2022’den beri Dünya Atletizm Birliği’nin Türkiye’yi “Yarışma manipülasyonu izleme listesi”ne alması bir madalyayla çözülecek mi? Türkiye’de koşulan yarışmalarda kırılan rekorların -eğer yabancı gözlemciler yoksa- kabul edilmemesi sorunu bir olimpik başarıyla açıklığa kavuşacak mı? İslami Dayanışma Oyunları’nda bile düzgün ölçüm yapamayan bir federasyonun tek eksiği sırıkla atlama kürsüsü mü?

Başka sporlara gidelim. Yüzmede ilk olimpiyat finalini 2024’te görebilmek, bir federasyon ve koca bir ülke için başarı mıdır? Kuzey Tunçelli, Türkiye’de üniversite okumaya karar verirse ona burada en iyi eğitimi, tesisi, bilgiyi sağlayabilecek miyiz? 2028’de Kuzey’in madalya hedefiyle yarışması için ABD’de bir üniversiteye gitmesi mi gerekiyor? Giderse gelişimini takip edecek miyiz?

Kısacası, yolumuz uzun. Londra’dan Rio’ya, Tokyo’dan Paris’e oyunlar gelip geçiyor ve biz bütün tartışmayı madalya tablosu üzerinden yapıyoruz. Fakat Ersu bronz madalya kazansa dahi Türkiye harika bir atletizm ülkesi olmayacaktı. Kuzey üçüncülüğe gitseydi yüzme politikalarımız kusursuz olmayacaktı. O madalyaları kazanmadığımız için de dünyanın en kötü spor ülkesi değiliz. Fakat atacağımız bir sonraki adımı iyi belirlememiz gerekiyor. Değişmezsek daha da düşeriz.

Şakalarla komikliklerle, siyasi bağlantılarla dolu bir spor dünyasında günü kurtarmaya devam mı edeceğiz? Bir sonraki atletizm yayını yarıda kesildiğinde sesimizi çıkaracak mıyız? Kendi çalıştığımız kurumlarda daha fazla atletizm, yüzme, jimnastik konuşmak için çabalayacak mıyız? Federasyonları ve koltuk sahiplerini daha sıkı denetleyecek miyiz? Yoksa bu sporları ve sporcuları dört sene bir kenara bıraktıktan sonra Los Angeles’ta “Biz niye tabloda diplerdeyiz?” diye dövünmeyi sürdürecek miyiz?

Beşincilikle madalya kürsüsünü bazen birkaç santim, bazen de birkaç saniye ayırıyor gibi görünebilir. Fakat inanın, aradaki mesafe çok daha uzun bir yolun ürünü. Ve bunu sosyal medyayı daha iyi kullanarak kapatamayız. En iyi makam odalarına, son model arabalara, en sağlam bağlantılara sahip olmak da çözüm değil.

Madalya böyle gelmiyor. Dünya böyle işlemiyor.